Dom Pilotów
Autor projektu: inż. Władysław Downarowicz
Data projektu/budowy: 1937-1938
Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Chrzanowskiego 14
.jpg)
Funkcjonalistyczny budynek mieszkalny z 1937–1938 roku, wyróżniający się nowatorskimi rozwiązaniami konstrukcyjnymi i detalem architektonicznym
Zespół zabudowy mieszkaniowej Urzędu Morskiego przy ul. Chrzanowskiego w Gdyni uzupełnił w latach 1937–1938 tzw. Dom Pilotów, dla pracowników zatrudnianych przez kapitanat Portu, zaprojektowany przez inż. Władysława Downarowicza, reprezentującego Przedsiębiorstwo Budowlane Pion, które było zarazem wykonawcą inwestycji.
Budynek wzniesiono na planie litery „L”, o wymiarach 41 × 22 m. Z niewielkiego wewnętrznego dziedzińca prowadziły do niego 3 niezależne wejścia, każde nieco inaczej opracowane. Obiekt ma 4 kondygnacje użytkowe, na których rozmieszczono od 2 do 3 wygodnych mieszkań na klatkę schodową. Rozplanowanie funkcjonalne i układ bryły wpisywały się w obowiązujące w latach 30. XX w. tendencje projektowe w budownictwie wielorodzinnym.
Dom Pilotów wyróżniał się zastosowaniem nowoczesnych motywów plastycznych i konstrukcyjnych. Wśród nich znalazły się: okna narożne, poziome pasy okienne przedzielone filarkami, rytmiczne piony akcentujące klatki schodowe oraz efektownie wygięta w łuku elewacja narożna przy podcieniu wejściowym. Nad wejściem głównym zastosowano daszek wykonany jako żelbetowy wspornik o grubości zaledwie 6-8 cm – jeden z najcieńszych tego typu elementów w zabudowie portowej Gdyni.
Nowatorstwo projektu przejawiało się także w zastosowaniu przeszkleń stropowych nad klatkami schodowymi (niezachowane). Ich konstrukcję stanowił ruszt żelbetowy wypełniony szklanymi pustakami, tworzący łupinowe sklepienie, które płynnie przechodziło ze stropu w pion ściany zewnętrznej. Zabieg ten pozwalał na maksymalne doświetlenie przestrzeni wspólnych naturalnym światłem, bez konieczności instalacji dużych okien.
Wykończenie elewacji również zaprojektowano z dużą dbałością o efekt estetyczny. Przeważającą część fasad pokryto jasnym, barwionym w masie tynkiem uszlachetnionym dodatkiem miki, który nadawał powierzchni lekki połysk. Partie przyziemia i wybrane akcenty wykończono cegłą licową oraz ceramicznymi płytkami w kontrastującym odcieniu.
Na dachu budynku zaprojektowano taras – ogród, z lekką pergolą z metalowych rur, co stanowiło realizację jednej z pięciu zasad nowoczesnej architektury Le Corbusiera.
Ze względu na trudne warunki gruntowe w tej części portu, fundamenty budynku posadowiono na blisko 330 palach żelbetowych.
autorka: Anna Orchowska (2025 r.)
Bibliografia
A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 336-337.
