Orlicz-Dreszer Gustaw

Orlicz-Dreszer Gustaw Konstanty (1889-1936). Generał, żołnierz Legionów, inspektor armii, prezes Ligi Morskiej i Kolonialnej, kawaler Orderu Virtuti Militari. Choć nie służył w Marynarce Wojennej, został pochowany na cmentarzu marynarskim, nad brzegiem zatoki.

• 
  Gen. Gustaw Orlicz-Dreszer podczas odsłonięcia pomnika ku czci Józefa Piłsudskiego na lotnisku Okęcie.
• 
  Gen. Gustaw Orlicz Dreszer.

1889-1920

Urodził się 2.10.1889 r. w Jadowie, powiat Radzymin. Ojciec był adwokatem. Gustaw Dreszer studiował we Lwowie na wydziale prawa, w Leodium i Hawrze (wydziały handlowe). Dyplom otrzymał w 1914 r. i w związku z wybuchem I wojny światowej został powołany jako chorąży rezerwy kawalerii do armii rosyjskiej. Już w sierpniu 1914 r. zbiegł do oddziału Józefa Piłsudskiego i rozpoczął służbę w 1. Pułku Ułanów I Brygady Legionów. Był jednym z najbardziej oddanych Komendantowi oficerów.

Lata 20. XX w.

W wojnie bolszewicko-polskiej dowodził najpierw 1. Pułkiem Szwoleżerów, a potem został dowódcą IV Brygady Jazdy i IX Brygady Jazdy. W 1921 r. ukończył kurs wyższych dowódców w Centrum Wyższych Studiów Wojskowych, a w roku następnym – kurs dla dowódców wyższego szczebla w Wersalu. Mając 35 lat, był już generałem brygady.

Podczas przewrotu majowego stanął na czele wojsk wiernych marszałkowi. Od września 1926 r. do grudnia 1930 r. był generałem w Głównym Inspektoracie Sił Zbrojnych i jednocześnie dowódcą 2. Dywizji Kawalerii. W połowie grudnia został mianowany inspektorem armii, a miesiąc później awansował na generała dywizji.

Lata 30. XX w.

Od 4.07.1936 r. był także inspektorem obrony powietrznej. W październiku 1930 r. III Walny Zjazd Ligi Morskiej i Rzecznej wybrał go na swego prezesa (zjazd ten zmienił także nazwę organizacji, „rzeczną” zastępując „kolonialną”). Wybór ten okazał się doskonały, gdyż nowy prezes w ciągu kilku lat przekształcił tę organizację społeczną w liczącą się siłę polityczną, stanowiącą ośrodek kształtowania opinii publicznej w sprawach morskich, a przy tym posiadającą status organizacji o dużej autonomii. Inspirował powstawanie nowych czasopism, które osiągnęły łączny nakład 400 tys. egzemplarzy. („Morze”) pod koniec lat 30. XX w. wychodziło w nakładzie 250 tys. egzemplarzy), czynnie wspierał harcerskie drużyny żeglarskie.

W środowiskach wojskowych był uważany za doskonałego organizatora i mówcę, cieszył się dużym autorytetem i doskonałą opinią, jako człowiek o wybitnej osobowości, patriota o wielkim sercu, ambicji i silnej woli. Odznaczony był Orderem Virtuti Militari V klasy, Orderem Odrodzenia Polski I i II klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, 4-krotnie Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, francuską Legią Honorową i jugosłowiańskim Orderem Świętej Sawy.

Śmierć i pochówek

Zginął 16.07.1936 r. w katastrofie samolotu RWD-9, wraz z ppłk. Stanisławem Lothem i kpt. pil. Aleksandrem Łagiewskim. W akcie zgonu, w rubryce „miejsce”, wpisano: „Gdynia Orłowo, na Polskim Morzu”. Pogrzeb stał się wielką manifestacją patriotyczną, hołdem oddanym jednemu z najdzielniejszych legionistów i dowódców II RP. W uroczystościach żałobnych wziął udział prezydent RP Ignacy Mościcki, premier Felicjan Sławoj-Składkowski, generalny inspektor sił zbrojnych Edward Śmigły-Rydz oraz tysiące gdynian. Pochowano generała na cyplu Kępy Oksywskiej. Trzy lata później trumnę przeniesiono do mauzoleum wybudowanego ze składek polskiego społeczeństwa, umieszczając na tablicy obok nazwiska słowa: „Żołnierz Komendanta” oraz „Strażnik Morza”.

Upamiętnienie

We wrześniu 1939 r., podczas walk o Kępę, mauzoleum zostało zniszczone, a miejsca spoczynku generała nie udało się odnaleźć. W 1990 r., 10 lat po reaktywowaniu Ligi Morskiej, staraniem Koła Starych Gdynian na tzw. cmentarzu marynarskim (dziś jest to cmentarz Marynarki Wojennej) na Oksywiu poświęcono symboliczny pomnik. Jest to głaz narzutowy, na którym umieszczono tablicę z napisem: „Cmentarz marynarski 1939 kryje prochy 60 marynarzy i ich rodzin, 18 żołnierzy baterii Caneta oraz gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera prezesa Ligi Morskiej i Kolonialnej. Gdynia 1990, Koło Starych Gdynian”.

W 60. rocznicę śmierci generała staraniem Ligi Morskiej i Towarzystwa Przyjaciół Orłowa odsłonięto tablicę pamiątkową w pobliżu miejsca, w którym zginął. Przedwojenną ulicę gen. Gustawa Orlicz-Dreszera w 1949 r. Miejska Rada Narodowa przemianowała na ul. Komuny Paryskiej. Dawną nazwę przywróciła Rada Miasta Gdyni w 1991 r.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)