Żmudziński Józef

Żmudziński Józef ps. Pomuchel, Żmuda (1909-1980). Członek organizacji Sarmacja, w której kierował oddziałem sabotażowo-dywersyjnym utworzonym na terenie stoczni i portu gdyńskiego. Po scaleniu Sarmacji ze Związkiem Walki Zbrojnej – Armią Krajową był członkiem komórki sabotażowo-dywersyjnej podporządkowanej kpt. Janowi Jarzębowskiemu ps. Okoń, inspektorowi Armii Krajowej w Gdyni, później Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej w Gdyni. Aresztowany w 1942 r. i osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof jako więzień polityczny nr 17526. Tam uczestniczył w tworzeniu grupy ruchu oporu oraz samopomocy więźniarskiej. Odznaczony srebrną odznaką Zasłużony Pracownik Morza (1956 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1969 r.), złotą odznaką Zasłużony Pracownik Morza (1970 r.), Zasłużony Ziemi Gdańskiej (1972 r.), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Obóz koncentracyjny Stutthof.

Do 1939

Urodził się 15.03.1909 r. w Rzucewie (powiat morski); syn Antoniego i Leokadii z d. Kreft. W latach 1923-1927 uczył się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Kościerzynie. W latach 1928-1939 był nauczycielem i kierownikiem szkoły powszechnej w Helu. Ukończył Państwowy Instytut Techniczny w Warszawie. Przed wojną jako oficer rezerwy przeszedł przeszkolenie w zakresie organizowania dywersji i sabotażu na terenach wschodnich.

1939-1945

Zmobilizowany w sierpniu 1939 r. jako porucznik rezerwy do Rembertowa, brał udział w kampanii wrześniowej. Walczył na przedpolu Warszawy, następnie na Lubelszczyźnie. Dostał się do niewoli 30.09.1939 r. Po ucieczce wrócił do Gdyni. Tu podjął pracę jako robotnik w stoczni DWK [Deutsche Werke Kiel]. W styczniu-lutym 1940 r. rozpoczął działalność konspiracyjną.

Początkowo był członkiem lokalnej organizacji Sarmacj, założonej przez ktp. ż.w. Sprunga i Bolesława Główczewskiego, kierownika szkoły w Kolibkach. Kierował w niej oddziałem sabotażowo-dywersyjnym utworzonym na terenie stoczni i portu gdyńskiego. Dzięki organizacji uzyskał pracę nocnego stróża w stoczni gdyńskiej. Dokonał na terenie portu i stoczni szeregu aktów sabotażu. Spowodował m.in. w 1940 r. pożar w magazynie paliw, a razem z Franciszkiem Baranowskim zniszczył silniki elektryczne magazynowane w porcie.

W drugiej połowie 1941 r. w obawie przed dekonspiracją przeniósł się do filii DWK przy ul. św. Piotra. Kontynuował tam dobrze przygotowaną działalność sabotażową. Wrzucał do olejowych karterów okrętów podwodnych specjalne kapsułki, które otrzymywał z Warszawy poprzez B. Główczewskiego. Podczas sztormu poluzował liny cumownicze statku Olza, który zerwał się i spowodował uszkodzenie kadłubów 2 okrętów podwodnych cumujących w stoczni. Po scaleniu Sarmacji z ZWZ-AK [Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa] był członkiem komórki sabotażowo-dywersyjnej podporządkowanej kpt. Janowi Jarzębowskiemu ps. Okoń, inspektorowi AK w Gdyni. W czasie akcji likwidacji przez Gestapo struktur AK na Wybrzeżu został aresztowany 20.10.1942 r. na terenie stoczni w Gdyni. Po śledztwie przeprowadzonym w Gdańsku został osadzony 2.12.1942 r. w obozie koncentracyjnym Stutthof jako więzień polityczny nr 17526. Tam uczestniczył w tworzeniu grupy ruchu oporu oraz samopomocy więźniarskiej. Pracował w Waldkolonne, następnie w Gewehrkommando, gdzie był więziony do ewakuacji obozu w dniu 25.01.1945 r. Brał udział w marszu śmierci (Cedry Wielkie, Pruszcz Gdański, Niestępowo, Żukowo, Pomieczyno, Nawcz). Odzyskał wolność po zajęciu Nawcza przez wojska radzieckie.

Po 1945

Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Gdyni, gdzie podjął pracę pedagogiczną, studiując jednocześnie na Wydziale Mechanicznym Szkoły Morskiej w Gdyni. W latach 1945-1952 był kierownikiem szkoły podstawowej w Gdyni. Po ukończeniu Szkoły Morskiej i otrzymaniu stopnia inżyniera mechanika został jej pracownikiem (1953-1972). Pływał na statkach szkolnych (m.in. na Darze Pomorza), kształcąc przyszłych oficerów marynarki handlowej. Był wykładowcą, motorzystą, a następnie oficerem mechanikiem.

W 1974 r. przeszedł na emeryturę. Był aktywnym członkiem organizacji kombatanckich i więźniarskich na terenie Gdyni. Przez szereg lat pełnił funkcję prezesa Klubu Byłych Więźniów Obozu Koncentracyjnego Stutthof.

Zmarł 21.041980 r. w Gdyni, pochowany na cmentarzu w Gdańsku-Oliwie.

Odznaczony srebrną odznaką Zasłużony Pracownik Morza (1956 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1969 r.), złotą odznaką Zasłużony Pracownik Morza (1970 r.), Zasłużony Ziemi Gdańskiej (1972 r.), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

autor: Andrzej Gąsiorowski (2006 r.)