Zespół kościoła parafialnego pw. św. Antoniego i klasztoru franciszkanów

Autor projektu: Zbigniew Kupiec

Data budowy: 1936–1974

Lokalizacja: Gdynia – Wzgórze św. Maksymiliana, ul. Ujejskiego 40

• 
  Kościół franciszkanów p.w. św. Antoniego – Wzgórze św. Maksymiliana.
• 
  Kościół franciszkanów p.w. św. Antoniego – fragment elewacji.
• 
  Kościół franciszkanów p.w. św. Antoniego – fragment elewacji.
• 
  Kościół franciszkanów p.w. św. Antoniego – fragment wieży kościoła.
• 
  Kościół franciszkanów p.w. św. Antoniego – klamka w kształcie ryby.

Architektura i historia

W 1935 r. do Gdyni przybyli franciszkanie, którzy nabyli ziemię na Wzgórzu Focha (obecnie Wzgórze św. Maksymiliana). Całość prac, które zamierzono w tym miejscu, miała obejmować wykonanie zespołu budynków: klasztoru, kaplicy i kościoła, a pod budowę wybrano miejsce na 40-metrowym wzniesieniu.

Pierwsze projekty powstały w 1936 r., a już rok później ukończono klasztor oraz przylegającą do niego prostopadle kaplicę pw. św. Antoniego Padewskiego. Kaplica i klasztor to 2 bryły prostopadłościenne z rzędami wysokich okien. Budynki mają niewysoki, 2-spadowy dach. Układ budynków pozwolił na stworzenie małego dziedzińca znajdującego się pomiędzy nimi.

Uwagę zwraca wykorzystanie we wszystkich budynkach nietynkowanej cegły, co stanowi nawiązanie do tradycji architektury dawnej. Jednak nie jest to jedyny materiał, jaki wybrał architekt. W swoim projekcie Zbigniew Kupiec wykorzystał beton architektoniczny, co stanowi wyjątek na tle innych jego realizacji. Jasna okładzina znajduje się wokół wejścia do kaplicy oraz na narożnym cokole z figurą św. Antoniego, a także okala budynek pasem w przyziemiu. W budynku klasztoru w ten sposób podkreślone zostało wejście oraz loggia znajdująca się na piętrze. Uwagę zwracają betonowe kule, które flankują wejścia do obu budynków i są zarazem elementem ozdobnym. Wnętrza nie zachowały się w pierwotnym stanie, gdyż budynki uległy zmianom, a także rozbudowie.

Budowy całego kompleksu nie zdołano ukończyć przed 1939 r. Do budowy kościoła można było przystąpić ponownie w 1957 r., a całość prac zakończono dopiero w 1974 r.

Kościół jest budynkiem 2-nawowym, na rzucie prostokąta, dzieli się na tzw. kościół górny i dolny. Ten budynek również jest ceglany, ale cokoły świątyni wykonano z granitowych głazów. Dach kościoła jest asymetryczny, o 2 różnych kątach nachylenia jego połaci. Szczyty, uproszczone i geometryczne, dominują na fasadzie i również rozmieszczone są asymetrycznie. Nad kościołem i całym zespołem budynków dominuje wieża z 2 wysokimi, smukłymi hełmami, będąca charakterystycznym elementem panoramy tej części Gdyni.

W tej realizacji Zbigniew Kupiec wykorzystał elementy techniczne budynku jako detale architektoniczne, np. odwodnienie budynku w postaci rur spustowych i koszy, które są połączone wizualne z całą elewacją poprzez umieszczenie ich w specjalnie przygotowanych niszach. Drzwi, a nawet klamki są detalami zaprojektowanymi przez architekta. Klamki szczególnie przyciągają uwagę ze względu na kształt ryby. Poprzez ten animalistyczny motyw udało się połączyć ideę religijną ze stylem nadmorskiego miasta.

autorka: Kinga Jarocka (2020 r.)