Wydobycie zasobów naturalnych – bursztyn, żwir, piasek

W polskiej strefie ekonomicznej Bałtyku znane są złoża gazu ziemnego, ropy naftowej, kruszywa budowlanego, bursztynu, minerałów ciężkich (magnetyt, rutyl, cyrkon) i konkrecji żelazowo-manganowych. Geologicznie udokumentowane są tylko niektóre z nich. Jak dotąd korzystamy z bursztynu, ropy naftowej, żwiru i piasku do zasilania plaż.

• 
  Bursztyn.
• 
  Eksploatacja kruszywa budowlanego w rejonie polskiego wybrzeża.

Bursztyny

Bursztyn składa się głównie z węgla (choć tylko w 78% – reszta to przede wszystkim tlen i wodór). Jest kopalną żywicą drzew iglastych. Bursztyn, a właściwie substancje do niego podobne znane są z różnych miejsc na świecie i różnych epok geologicznych. Stopień jego doskonałości zależy od zawartości kwasu bursztynowego. Największą zawartość tego kwasu ma bursztyn bałtycki. Powstał on ok. 40 mln lat temu w zwrotnikowych lasach, które rosły w Skandynawii, i został przetransportowany przez rzeki w rejon południowego brzegu Bałtyku, od Zatoki Gdańskiej po Kłajpedę. Osady powstałe w tamtych czasach tworzą charakterystyczną warstwę o zielonkawym kolorze (od glaukonitu – minerału występującego z bursztynem). Zostały one częściowo rozmyte podczas transgresji holoceńskiej, a wymyty z nich bursztyn jest wyrzucany na plażę. Najczęściej są to okruchy lub niewielkie bryłki.

Największy znaleziony kawałek bursztynu ważył 10 kg. Czasem w bursztynie znajdują się zatopione owady. Znaleziono nawet bursztyny z jaszczurką i żabą. Dzięki tym inkluzjom poznano faunę i florę lasu sprzed wielu milionów lat. Na polskich plażach, od Trójmiasta do granicy z Rosją, co roku zbieracze amatorzy kolekcjonują prawdopodobnie ponad tonę bursztynu.

Wiadomo, że bursztyn występuje w pasie wybrzeża polskiego od Rozewia do granicy z Rosją, w szczególnie dużych ilościach w okolicy ujścia Wisły. Nielegalne wydobycie bursztynu było prowadzone na wydmowych obszarach Gdańska, gdzie przy pomocy pomp strażackich, „kłusownicy” zostawili po sobie setki dołów po tym, jak wypłukiwali bursztyn z piasku, niszcząc wydmy i las sosnowy. Wartość przemysłu związanego z bursztynem (pozyskiwanie, obróbka, działalność jubilerska, sprzedaż) oceniana była w Polsce w 2003 r. na ok. 200 mln euro.

Inne zasoby naturalne

Wydobycie bałtyckiej ropy naftowej jest na razie niewielkie (stanowi ok. 2% rocznego zapotrzebowania Polski). Udokumentowane zasoby żwiru, interesujące dla drogownictwa i budownictwa, znajdują się w trzech obszarach polskiej strefy Bałtyku. Łącznie w polskiej części Bałtyku udokumentowano 159,3 mln t kruszywa. Złoża kruszywa objęte są już koncesjami na wydobycie. Żwir jest eksploatowany na Ławicy Słupskiej, eksploatowane są też piaski do zasilania plaż. Koncesje na poszukiwanie bursztynu pod dnem morskim przy brzegu Zatoki Gdańskiej są wydane i prace wkrótce się rozpoczną.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.