Wybrzeże w rejonie Klifu Orłowskiego

Wybrzeże w rejonie Orłowa i Redłowa wyraźnie odznacza się na tle stosunkowo niskiego, o charakterze przeważnie wydmowym, brzegu Zatoki Gdańskiej. Typowe wysokie kępy to pozostałość po ostatnim zlodowaceniu, które obejmowało północną część Polski w okresie późniejszym późnego plejstocenu pomiędzy 110 tys. a 12 tys. lat temu. Forma terenu o takiej genezie nazywa się wysoczyzną morenową i to właśnie na niej położona jest Kępa Redłowska.

• 
  Ujście rzeki Kaczej w rejonie klifu orłowskiego.
• 
  Fragment jednego z progów podwodnych.
• 
  Progi podwodne wpływają na przemieszczanie rumowiska dennego w ich bezpośrednim sąsiedztwie. Na zdjęciu u góry niewielki fragment dna ze skupiskami muszli piaskołaza. Na zdjęciu u dołu progi podwodne stanowiące doskonałą kryjówkę babki byczej.

Klif

Wzniesienie w najwyższym miejscu osiąga 90 m n.p.m. Klif na granicy Orłowa i Redłowa stanowi południowo-wschodnie zbocze wysoczyzny morenowej. Urwista skarpa klifu, wznosząca się na 60 m ponad powierzchnię morza, powstała na skutek procesów abrazji morskiej, czyli wymywania i ścierania materiału geologicznego przez falowanie morza. Szacuje się, że długość wybrzeża w tym rejonie o charakterze klifowym wynosi ok. 1,650 tys. m.

Klif Orłowski można podzielić na 3 części: południową (od Doliny Kaczej do cypla), cypel i północną. Każda z nich posiada charakterystyczne cechy budowy geologicznej. W południowej części przeważają piaski, żwiry i mułki piaszczyste. Cypel w całości zbudowany jest z gliny zwałowej. Część północną, najbardziej zróżnicowaną, tworzą iły, piaski różnoziarniste, mułki, żwiry i glina.

Falowanie morza nieustannie wymywa materiał budulcowy Klifu Orłowskiego, co skutkuje jego stopniowym cofaniem się. Proces ten nie jest równomierny na całej długości klifu. Na podstawie wieloletnich badań monitoringowych położenia podstawy klifu oraz jego korony można stwierdzić, że najsilniejsze procesy abrazji zachodzą w okolicy cypla Klifu Orłowskiego. Morze w tym rejonie zabiera rocznie średnio 1,3 m brzegu. Najwolniej procesy naturalnego niszczenia brzegu przebiegają w południowej części klifu (między doliną rzeki Kaczej a cyplem) – 0,3 m na rok. Duży wpływ na ukształtowanie brzegu w rejonie Klifu Orłowskiego mają jesienne i zimowe sztormy. Okresowe wezbrania sztormowe mogą spowodować bardzo silną erozję brzegu, znacznie przewyższającą średnie roczne tempo cofania się podstawy i korony klifu. Takie zdarzenie zostało udokumentowane w latach 2008-2009. Korona klifu w rejonie cypla cofnęła się aż o 1,8 m.

Równie ważnym czynnikiem, który potęguje osuwanie się klifu, jest działanie deszczu oraz wymywanie gliny przez spływającą wówczas z góry wodę.

Refluacja

Podjęto wiele prób, aby przeciwdziałać erozji brzegu w Orłowie. Jedną z nich jest sztuczne zasilanie plaży piaskiem – refulacja. Zabieg ten polega na przetransportowaniu na brzeg specjalną łodzią (szalanda) lub rurą refluacyjną osadu wydobytego z dna morza przez refulery – odpowiednio przystosowane statki. Następnie piasek zostaje rozłożony na brzegu przez koparki i spychacze. Sztuczne poszerzanie plaż jest dość drogim przedsięwzięciem, które trzeba powtarzać co 2-3 lata, ponieważ prądy morskie i sztormy systematycznie zbierają nasypany celowo osad.

Progi kamienne

W Orłowie zastosowano także inną metodę ochrony klifowego wybrzeża. Są to 3 równoległe do brzegu podwodne progi (inaczej zwane falochronem zanurzonym) zbudowane w 2006 r. Usypano je z kamieni na głębokości ok. 2,7 m w odległości 140-200 m od brzegu. Długość podwodnych progów wynosi 70 m, szerokość u podstawy – ok. 3 m, a wysokość – ok. 2 m (odległość od powierzchni wody do szczytu falochronu w warunkach normalnych to ok. 0,5 m). Odległość między progami to ok. 60 m.

Głównym zadaniem podwodnych progów jest ochrona najbardziej wrażliwego odcinka brzegu oraz zapobieganie wymywaniu materiału osadowego ze strefy brzegowej. Progi mają na celu stłumienie znacznej energii fal w pewnej odległości od brzegu i utrzymanie w ten sposób jego struktury. Jednak ich obecność ma niewielki wpływ na falowanie. Dynamika oraz struktura brzegu po wybudowaniu podwodnych progów są porównywalne do stanu sprzed ich budowy, natomiast obecność progów wpływa na zmianę ukształtowania powierzchni dna w ich rejonie – pogłębienie w pewnych miejscach i nagromadzenie luźnych osadów w innych. Wymywany osad gdzieniegdzie odsłania specjalną włókninę, na której zbudowano progi, zaś w zagłębieniach powstających między progami a lądem gromadzi się materia organiczna (fragmenty glonów i roślin, których rozkład może powodować lokalny deficyt tlenu w strefie przydennej). Największą przydatnością progi miały wykazać się podczas sztormów, okazały się jednak wówczas jeszcze mniej skuteczne niż podczas średniego stanu morza.

Ostrogi

Kolejne działanie zabezpieczające brzeg w Orłowie to usypanie 2 kamiennych ostróg za północnym brzegiem rzeki Kaczej. Konstrukcje długości 30 m i 50 m przebiegają przez plażę prostopadle do linii brzegowej. Ich funkcją, oprócz ochrony brzegu przed abrazją, jest osłona przed falowaniem cumowanych w tym rejonie kutrów rybackich.

Ponieważ ostrogi zbudowano prostopadle do głównego wzdłużbrzeżnego prądu morskiego, który płynie w kierunku NNW (od Gdyni w stronę Sopotu), powodują one akumulację piasku na północ od siebie (poszerzanie plaży) i wymywanie w kierunku na południe od ostróg – w rejonie dawnych Łazienek Orłowskich.

Podobny problem obserwuje się od lat 30. XX w., kiedy po wybudowaniu portu we Władysławowie wzrosła intensywność procesów rozmywania nasady Półwyspu Helskiego.

W rejonie Planowanego Morskiego Rezerwatu do Zatoki Gdańskiej uchodzi rzeka Kacza. Jest ona najdłuższym ciekiem wodnym w Gdyni (ok. 15 km). Przepływa przez obszary rolnicze, zurbanizowane, jak i takie o dużych walorach przyrodniczych (np. Rezerwat Przyrody Kacze Łęgi). Rzeczka ta zbiera z całej powierzchni swojej zlewni różne zanieczyszczenia. Mimo że po upowszechnieniu kanalizacji miejskiej jakość wód rzeki Kaczej znacznie się poprawiła, zwykle obowiązuje zakaz kąpieli w bezpośrednim sąsiedztwie jej ujścia.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2014 r.)

Bibliografia

Podmorski Ogród Gdyni. Planowany Morski Rezerwat - poradnik użytkownika. oprac. Z. Smoła, J. M. Węsławski, L. Kotwicki, P. Bałazy, E. Andrulewicz, J. Piwowarczyk, Sopot 2014.