Sztolnie przeciwlotnicze na Wzgórzu Św. Maksymiliana

3 schrony przeciwlotnicze, typu tunelowego, zbudowane metodą górniczą (sztolnie przeciwlotnicze) zbudowane w dzielnicy Wzgórze Św. Maksymiliana (wtedy Baltenberg) w 1944 r.

• 
  Powojenna inwentaryzacja sztolni przeciwlotniczej pod klasztorem franciszkanów na Wzgórzu Św. Maksymiliana.
• 
  Powojenna inwentaryzacja sztolni przeciwlotniczej przy ul. Harcerskiej.
• 
  Lokalizacja sztolni przeciwlotniczej przy ul. Harcerskiej.
• 
  Sztolnia przy ul. Hetmańskiej 15.

Historia

Na potrzeby zapewnienia dostatecznej ochrony ludności (zarówno ludności cywilnej jak i wojska) przed skutkami nalotów lotniczych, na terenie Gotenhafen w latach 1939-1945 zbudowano szereg schronów biernej obrony przeciwlotniczej, o zróżnicowanej formie oraz wielkości.

Jednym z rodzajów tego typu budowli były tunele drążone metodą górniczą, czyli sztolnie przeciwlotnicze (Luftschutzstollen). Budowa tego rodzaju schronów wymagała odpowiednich warunków geologicznych i nie mogła być realizowana na terenach z wysokim poziomem wód gruntowych, wobec czego najczęściej drążono je w zboczach wzniesień. Konstrukcje te nie wymagały dużej ilości materiałów budowlanych i dlatego budowano je głównie w końcowym okresie wojny, kiedy niemieckie deficyty betonu i stali były coraz wyraźniejsze.

W przypadku sztolni przeciwlotniczych, główną warstwę ochronną stanowiła warstwa nie wzruszonej ziemi nad obiektem, której grubość często przekraczała nawet 20 m. Tunele wzmocnione warstwą niezbrojonego betonu o łukowatym kształcie przekroju wymagały jednak dużego nakładu pracy przy budowie, wobec czego wykorzystywano przy tym sporą ilość pracowników przymusowych.

Przynajmniej 3 tego typu schrony zbudowano na Wzgórzu Św. Maksymiliana (ówcześnie Baltenberg). Największy z nich o długości prawie 200 m zlokalizowano między ul. Harcerską (ówcześnie Mozartweg) i ul. Legionów ( Schillerstrasse). Tunel składał się z 3 odcinków oraz posiadał 3 wejścia, w tym jedno w postaci pionowego szybu. Pierwsze wejście znajdowało się bezpośrednio przy ul. Harcerskiej na wysokości dzisiejszego Przedszkola nr 19, drugie pod dzisiejszym boiskiem VI Liceum Ogólnokształcącego, zaś szyb znajdował się w bezpośredniej bliskości adresu Legionów 62.

Kolejny obiekt o długości około 80 m, zbudowano pod przedwojennym klasztorem franciszkanów. Układ tunelu składał się z głównego odcinka korytarza, z którego 2 boczne odcinki odchodzą prostopadle i łączą się równoległym do głównego drugim korytarzem.

Pojedynczy odcinek nieukończonej sztolni przeciwlotniczej o długości ok. 40 m wydrążono również na niezabudowanej posesji przy ul. Hetmańskiej 15 (ówcześnie Freytagweg).

Lokalizacja tych schronów na Wzgórzu Św. Maksymiliana nie była przypadkowa, gdyż dzielnica była zamieszkiwana głównie przez Niemców przesiedlonych z Łotwy, Litwy i Estonii na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow. Tam wzniesiono też największy zespół mieszkaniowy wybudowany w Gdyni w okresie okupacji - osiedle Baltenberg-Süd.

Wszystkie 3 sztolnie przeciwlotnicze zachowały się do dnia dzisiejszego, aczkolwiek są niedostępne, ze względu na zasypanie wejść.

autor: Kamil Sarapuk (2025 r.)