Rusinek Kazimierz

Z Gdynia w sieci

Rusinek Kazimierz (1905–1984). Polityk, działacz związkowy, dziennikarz, aktor.

W latach 30. zaangażowany w działania Centralnego Związku Robotników Przemysłu Chemicznego w Rzeczypospolitej Polskiej, Rady Związków Zawodowych w Gdyni i Polskiej Partii Socjalistycznej [PPS].

Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Gdyni dołączył do żołnierzy broniących Kępy Oksywskiej, był więźniem obozu koncentracyjnego Stutthof, a następnie Mauthausen.

Po wojnie dążył, co podkreślał w swoich publicznych wystąpieniach, do powstania odrodzonej i silnej PPS. Sytuacja na ówczesnej, polskiej scenie politycznej zmusiła go do „rewizji poglądów”. W 1948 r. wszedł w skład Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej [PZPR], w którym zasiadał do 1954 r.

W latach 1958-1971 był wiceministrem kultury i sztuki, a od 1972 r. wiceprezesem Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację [ZBoWiD].

  • Kazimierz Rusinek
    Kazimierz Rusinek

Dzieciństwo i lata szkolne 1905-1923

Urodził się 7.02.1905 r. w Podgórzu jako szóste, a zarazem najmłodsze dziecko Stanisława i Katarzyny Rusinów[1]. Beztroskie dzieciństwo przerwał wybuch I wojny światowej w 1914 r. Starsi bracia zostali zmobilizowani. Stanisława i Katarzynę oraz ich córki i najmłodszego syna Kazimierza, który nie brał udziału w walkach z uwagi na swój wiek zawierucha wojenna zastała w Podgórzu włączonym w 1915 r. w granice administracyjne Krakowa, gdzie rodzina przebywała przez całą wojnę[2]. Rok przed jej zakończeniem 23.09.1917 r. zmarła Katarzyna Rusin. Wydarzenie to zapoczątkowało zmiany w życiu krakowianina.

Ponowny ożenek ojca oraz trudne relacje z macochą spowodowały, że Kazimierz śladem starszego rodzeństwa zdecydował się opuścić dom rodzinny i jak pisał w liście do siostry „pójść w świat”[3].

Latem 1920 r. Kazimierz wraz z druhami z zastępu Czarnych Wilków, w którego szeregi wstąpił jeszcze przed wojną, dołączył do batalionu harcerskiego, który pełnił staż graniczną nad Przemszą. Kilka tygodni później, po zakończonej służbie, jesienią 1920 r. rozpoczął naukę w Krakowskiej Szkole Dramatycznej im. Kazimierza Gabryielskiego. Edukację przerwała decyzja o likwidacji szkoły.

Kazimierz podjął wówczas naukę w seminarium nauczycielskim. Ukończył je w 1923 r., zdaniem egzaminu maturalnego.

1924-1930

Kilka miesięcy później w 1924 r. rozpoczął pracę w Zakładach Garbarskich w Ludwinowie[4]. Był to kilkumiesięczny epizod i jeszcze w tym samym roku podjął pracę w krakowskiej Kasie Chorych.

Wiosną 1926 r. został korespondentem tygodnika „Świat i Prawda”[5]. W swoich artykułach przedstawiał problemy głównie natury ekonomicznej[6]. Opisywał trudne warunki pracy w cieszyńskich fabrykach, niejasne powiązania pomiędzy fabrykantami i przedstawicielami lokalnego samorządu. W swoich publikacjach unikał podejmowania tematów politycznych, choć już jako słuchacz seminarium nauczycielskiego w grudniu 1921 r. zasilił szeregi krakowskiej PPS. W 1927 r. zasilił szeregi Centralnego Związku Robotników Przemysłu Chemicznego w Rzeczypospolitej Polskiej [CZRPCh].

Młody, energiczny krakowianin szybko zdobył zaufanie przełożonych. Z początkiem lutego 1928 r. został redaktorem „Robotnika – Chemika”, gazety związkowej wydawanej w Krakowie od 1.02.1927 r.[7]. Kilka tygodni później, po zaledwie sześciu miesiącach pracy w zarządzie głównym ZZRPCh, 18.03.1928 r. objął samodzielne stanowisko sekretarza okręgowego Związku w Czechowicach–Dziedzicach[8]. W tym samym roku Kazimierz ożenił się z Adelą Kasprzak, pracującą wówczas w Inspekcji Pracy w Bielsku na Śląsku Cieszyńskim.

1930-1936

Dwa lata później przeniósł się wraz z rodziną na Pomorze, gdzie aktywnie uczestniczył w życiu zarówno związkowym, jak i politycznym. Jesienią 1930 r. był jednym z organizatorów wiecu poparcia dla działań Centrolewu, jaki decyzją władz centralnych PPS odbył się w Toruniu, ówczesnej stolicy województwa pomorskiego.

Podczas tłumienia demonstracji zatrzymany i po pokazowym procesie skazany na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu na 3 lata. Po opuszczeniu murów toruńskiego aresztu wrócił do pracy politycznej i związkowej.

W 1931 r. otrzymał nominację na stanowisko sekretarza Centralnego Związku Robotników Przemysłu Chemicznego w Rzeczypospolitej Polskiej w okręgu poznańsko–pomorskim. Jesienią 1932 r. przeprowadził się do Poznania. Po przeniesieniu do stolicy wielkopolski swoją uwagę skupił na rozwoju powstałej nowopowstałej gazety - „Walka Ludu”, stając się jednocześnie jej redaktorem i autorem wielu publikowanych na jej łamach tekstów. Nadal też aktywnie uczestniczył w walce na rzecz robotników, angażując się w różne wydarzenia zarówno na terenie wielkopolski, jak i pomorza.

W wolnym od pracy związkowej czasie doskonalił swój warsztat dziennikarski. W 1933 r. rozpoczął roczny Kurs Dziennikarski, utworzony przy Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu[9]. Tymczasem pogłębiające się trudności finansowe, częste konfiskaty oraz cenzura doprowadziły w 1935 r. do zawieszenia działalności wspominanej wcześniej „Walki Ludu”. Pogłębiały się też rozbieżności w relacjach z działaczami PPS, których przykładem był artykuł Towarzysze zawodowcy więcej odwagi, opublikowanym na łamach „Tygodnika Robotnika”. Pojawiły się również problemy zdrowotne, które to ostatecznie przyczyniły się do podjęcia decyzji przez Rusinka o wycofaniu się z czynnego życia publicznego.

Na początku 1936 r. przeniósł się do żony mieszkającej w Toruniu[10]. Polityczna i związkowa absencja nie trwała długo. Z propozycją współpracy wystąpili przedstawiciele Związku Zawodowego Transportowców z Gdyni.

1936-1939

W połowie marca 1936 r. Rusinek osiedlił się na Wybrzeżu i, jak informował władze wojewódzkie Komisariat Rządu w Gdyni: „[...] natychmiast z całym impetem zabrał się do powierzonego mu zadania tj. odbudowy znaczenia Związku wśród robotników”[11]. Niejako potwierdzeniem tych słów był fakt, iż już dwa miesiące później w maju 1936 r. Rusinek został wybrany na przewodniczącego Rady Związków Zawodowych w Gdyni, a zaledwie miesiąc później, w czerwcu 1936 r. otrzymał nominację na stanowisko wiceprzewodniczącego Zarządu Głównego Związku Zawodowego Transportowców.

Reprezentując stronę związkową w negocjacjach nad opracowaniem umowy zbiorowej dla pracowników zatrudnionych w porcie, zyskiwał coraz większą popularność. Widząc to, działacze lokalnych struktur PPS powierzyli mu w styczniu 1937 r. funkcję przewodniczącego Komitetu Miejskiego PPS, która w wyborach samorządowych, jakie odbyły się dwa lata później w lutym 1939 r., uzyskała najlepszy w województwie pomorskim wynik. Sytuacja polityczna sprawiła, że zwycięzcy nie mogli w pełni cieszyć z sukcesu.

1939-1945

Swoją popularność wśród mieszkańców Gdyni socjaliści wykorzystali w sierpniu 1939 r., inicjując powstanie batalionów pracy nazywanych później Komendą Drużyn Robotniczych. Wśród dowodzących akcją znalazł się Kazimierz Rusinek. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Gdyni dołączył do żołnierzy broniących Kępy Oksywskiej.

Po upadku miasta dostał się do niewoli i został przetransportowany do obozu jenieckiego w Prenzlau. W efekcie dekonspiracji od lipca 1940 r. do marca 1941 r. był więziony i przesłuchiwany przez Gestapo w Gdańsku, w związku z wystąpieniami antyniemieckimi w okresie poprzedzającym wybuch wojny. Po zakończeniu dochodzenia został osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof, a następnie w listopadzie 1941 r. przeniesiono go do obozu koncentracyjnego Mauthausen. Po wyzwoleniu obozu przez armię amerykańską 5.05.1945 r. dotarł wraz z innym więźniem obozu Józefem Cyrankiewiczem do Polski. Po kilku dniach spędzonych z rodziną w Krakowie wrócił do aktywnej działalności[12]. Był to bez wątpienia najważniejszy czas, w jego trwającej ponad trzydzieści lat, karierze politycznej.

1945-1956

Już w czerwcu został członkiem Rady Naczelnej „lubelskiej” PPS. Kilka tygodni później 1.07.1945 r. wszedł w skład Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS, a rok później w sierpniu 1946 r. został jego wiceprzewodniczącym.

Następnie od grudnia 1947 r. do września 1948 r. pełnił funkcję jego przewodniczącego. Reprezentował socjalistów w spotkaniach zarówno międzynarodowych, jak i krajowych. Dążył, co podkreślał w swoich publicznych wystąpieniach, do powstania odrodzonej i silnej PPS. Sytuacja na ówczesnej, polskiej scenie politycznej zmusiła go do oficjalnej „rewizji poglądów”. Nadal jednakże publicznie podkreślał swoje wcześniejsze stanowisko o roli PPS w nowej, powojennej rzeczywistości.

W grudniu 1948 r. po zjednoczeniu PPS i PPR wszedł w skład Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej [PZPR], w którym zasiadał do 1954 r. Jawnie deklarowana niechęć w stosunku do zjednoczenia PPR [Polska Partia Robotnicza] i PPS sprawiła, że jego pozycja w PZPR nie była już tak silna jak wcześniej w PPS.

W wyborach do Komitetu Centralnego PZPR, przy jednolitej liście przeznaczonych do wybrania, Rusinek uzyskał zaledwie 1180 głosów na 1508 głosujących.

W 1951 r. został nieformalnie odsunięty z KC, a w marcu 1954 r. oficjalnie wykluczony z jego składu. W latach 1945–1952 zasiadał w ławach parlamentarnych, początkowo jako członek Krajowej Rady Narodowej, a od 1947 r. jako poseł na Sejm Ustawodawczy PRL I Kadencji[13][13].

W latach 1945–1947 pełnił również funkcję sekretarza generalnego Komisji Centralnej Związków Zawodowych. Ponadto od 1947 r. do1952 był ministrem pracy i opieki społecznej.

Następnie w 1953 r. objął stanowisko dyrektora Państwowych Wydawnictw Szkolenia Zawodowego w Warszawie. Z politycznej izolacji pomógł mu się wydostać dawny współtowarzysz z obozu, pełniący wówczas funkcję premiera Józef Cyrankiewicz. Ceną za powrót do aktywnej działalności, była akceptacja ówczesnej rzeczywistości.

Po 1956 r.

Ukształtowany jeszcze na tradycjach przedwojennej PPS Rusinek, jak wynika z doniesień Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, nie widział dla siebie miejsca wśród ówczesnych polityków z kręgu PZPR, wywodzących się często jeszcze z przedwojennej KPP[14]. Punktem zwrotnym okazał się dopiero rok 1956 i będące jego następstwem zmiany społeczno – polityczne w Polsce.

Wiosną 1957 r. otrzymał nominację na stanowisko podsekretarza stanu w ministerstwie kultury i sztuki, a od lipca 1958 r. wiceministra kultury i sztuki, które piastował do przejścia na emeryturę w 1971 r[15][. Rusinek z nową pracą wiązał duże nadzieje, snuł palny na przyszłość. Szybko okazało się jednak, że jego rola została ograniczona do wykonywania poleceń kierownictwa partii. Mimo to wiceminister nie zawsze działał zgodnie z wytycznymi zwierzchników, dzięki czemu zyskał akceptację w środowisku literackim. Nie podobało się to kierownictwu partii, które kilkakrotnie upominało go za jego, zbyt liberalną wobec środowisk twórczych, politykę kulturalną.

Nie bez znaczenia był również fakt, iż Rusinek rolę członka rządu łączył wówczas z funkcją zastępcy członka KC PZPR. Stosunkowo dobre relacje wiceministra z przedstawicielami świata kultury uległy pogorszeniu w drugiej połowie lat 60., kiedy to zaangażował się w organizowane przez władze kampanie. Najpierw przeciwko prymasowi Wyszyńskiemu, a następnie przeciwko Izraelowi i jego sojusznikom.

Po zamieszaniu wokół Wielkiej Encyklopedii Powszechnej i odwołaniu Kazimierza Dejmka z funkcji Dyrektora Teatru Narodowego w Warszawie przypisano Rusinkowi zaangażowanemu z racji sprawowanej funkcji w te wydarzenia, miano człowieka o miękkim kręgosłupie. Z czasem polityka odeszła na dalszy plan.

Po powrocie do rządu Rusinek zaangażował się pracę na rzecz kombatantów. W latach 1956-1972 był sekretarzem generalnym, a od 1972 r. wiceprezesem Zarządu Głównego ZBoWiD.

Zmarł 5.05.1984 r. w Warszawie. Spoczął na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Autorka: Jolanta Musiał (2024 r.)

  1. ↑ J. Musiał, Od krakowskiego Podgórza po warszawskie salony. Historia kariery politycznej Kazimierza Rusinka, Gdańsk 2018, s. 18.
  2. ↑ AAN, Biuro Prezydialne KRN, sygn. 579/339, Posłowie KRN – akta osobowe – Kazimierz Rusinek, k. 60.
  3. ↑ Janina Korcylowa, Kraków 20 kwietnia 1986, Wspomnienia o zmarłym w dniu 5 maja 1984 roku w Warszawie    młodszym o dwa lata bracie moim Kazimierzu Rusinku (rkps).
  4. ↑ AAN, Biuro Prezydialne KRN, sygn. 579/339, Posłowie KRN..., op. cit., k. 60.
  5. ↑ Nasz reprezentant w podróży, „Świat i Prawda”, 1926, nr 6.
  6. ↑ Pod pręgierz, „Wyzwolenie Społeczne”, 1928, nr 26, s.2; Co na to Pan Inspektor Pracy w Białej, „Wyzwolenie Społeczne”, 1928, nr 48, s. 3; Precz z hrabiami, „Gazeta Robotnicza”, 1928, nr 37, s. 3.
  7. ↑ Rusinek zastąpił na tym stanowisku Michała Sadlika, który został członkiem zarządu głównego CZRPChwRzP (cyt. za: 50 lat Związku Zawodowego Chemików, pod red. R. Krzyżanowskiego, Warszawa 1969, s. 87 - 88).
  8. ↑ AAN, Związek Stowarzyszeń Zawodowych w Polsce. Centralny Związek Robotników Przemysłu Chemicznego               w Rzeczypospolitej Polskiej 1922 – 1939, sygn. 318/III-3, Protokół nr 6 z posiedzenia Głównego Zarządu Związku Robotników Przemysłu Chemicznego w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie odbytego 15 lipca 1928 w lokalu Związku w Krakowie, k. 32 – 33.
  9. ↑ AAN, Biuro Prezydialne KRN, sygn. 579/339, Posłowie KRN… op. cit., k. 59.
  10. ↑ Wspomnienia Kazimierza..., op. cit., s. 12.
  11. ↑ APGOG, Akta Komisariatu Rządu w Gdyni, sygn. 682/2300, Sprawozdanie za czerwiec 1936 roku, k. 316.
  12. ↑ J. Musiał, Od krakowskiego Podgórza…, op. cit., s. 142.
  13. ↑ AAN, Biuro Prezydialne KRN, sygn. 579/339, Posłowie KRN… op. cit., k. 59.
  14. ↑ AIPN, Akta sprawy ewidencyjno – obserwacyjnej Kazimierza Rusinka, sygn. 0192/650, Doniesienie agenturalne z dnia 29 sierpnia 1950 roku, k 26.
  15. ↑ J. Musiał, Od krakowskiego Podgórza…, op. cit., s. 257.
Źródło: „https://www.gdyniawsieci.pl/w/index.php?title=Rusinek_Kazimierz&oldid=32934”