Różnorodna linia brzegowa

Spacerując brzegiem morza, można zauważyć, że na pewnych odcinkach biegnie on prawie po linii prostej, na innych zaś tworzy różnej długości ciąg występów brzegowych w postaci cypli i zatoczek. Formy te mają charakter różnoskalowych, mniej lub bardziej rytmicznych nieregularności określanych w literaturze fachowej jako sierpy plażowe. Nazwa tego typu form pochodzi od charakterystycznego kształtu przypominającego fragment sierpa. Rzadko występują one pojedynczo. Najczęściej tworzą ciąg podobnych do siebie cypli i zatoczek mających jednostkowe wymiary od kilku do kilkudziesięciu, a nawet kilkuset metrów. Formy te tworzone są przez fale i prądy.

Powstawanie linii brzegowej

W wyniku cyklicznego napływu wody na odmorską skarpę plaży, a następnie jej spływu tworzy się w tym obszarze specyficzna cyrkulacja wody. Spływająca po skarpie w kierunku morza masa wody, którą przyniosła ostatnia fala, spotyka się z następną napływającą na brzeg falą. Zjawisko to występuje cyklicznie zgodnie z okresowym charakterem falowania. Wskutek nieregularności falowania, związanej z istnieniem tzw. fal krańcowych, które mają charakter progresywnych lub stojących fal przemieszczających się wzdłuż brzegu, tworzą się w tym kierunku na przemian obszary lokalnego podpiętrzenia oraz obniżenia poziomu morza. Dla obserwatora stojącego na brzegu są one niewidoczne. Wskutek grawitacji spływająca z podpiętrzonego obszaru na boki woda przyspiesza i znajduje łatwiejszy powrót do morza. W miejscach tych wzrasta odbrzegowa prędkość wody i lokalnie intensywniejsza staje się erozja dna i brzegu. Spływające w tym miejscu do morza masy wody tworzą rytmicznie powtarzający się wzdłuż brzegu przydenny lokalny prąd powrotny określany jako prąd rozrywający. Prąd taki może mieć lokalnie charakter rzeki, być wyjątkowo silny i zagrażać kąpiącym się w tym miejscu ludziom.

Ostateczną konsekwencją wzdłużbrzegowo powtarzających się falowo-prądowych cyrkulacji wody jest rytmiczne kształtowanie się w miejscach wzmożonego odpływu wody i erozji wgłębień brzegu w postaci zatoczek; a po obu bokach, gdzie następuje podpiętrzenie, spowolnienie ruchu wody i akumulacja piasku – cypli. Jest to najprostszy schemat tworzenia się różnorodnych form linii brzegowej.

Najbardziej dogodne warunki do powstawania rytmicznych zafalowań linii brzegowej występują w przypadku istnienia stosunkowo niewielkiego, prostopadłego do brzegu falowania, a najmniej sprzyjające w sytuacji istnienia silnej i na dodatek ukośnej fali oraz bardzo łagodnie nachylonego brzegu.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.