Plaża - okrzemki jako wskaźniki stanu środowiska

Okrzemki (Bacillariophyceae) są jednokomórkowymi, mikroskopijnej wielkości organizmami roślinnymi. Występują niemalże we wszystkich środowiskach (gleba, jeziora, rzeki i morza), jest ich bardzo wiele w płytkich wodach przybrzeżnych Bałtyku.

• 
  Okrzemki

Szczególne właściwości okrzemków.

Wśród okrzemek występują gatunki wrażliwe, które są doskonałymi wskaźnikami (bioindykatorami) cech środowiska, takich jak np.: natężenie oświetlenia, temperatura, wilgotność, zawartość soli biogenicznych, odczynu wody (pH), zasolenia i szybkości przepływu wody. Współczesne zbiorowiska okrzemek żyjących na dnie zbiorników wodnych używane są jako narzędzie w klasyfikacji wód; ocenia się jakość wody (stopień jej żyzności i poziom zanieczyszczeń, w tym m.in. materią organiczną). Zbiorowiska okrzemek pozwalają z powodzeniem określić efekty zanieczyszczeń i klasyfikować stopień zniszczenia środowiska wodnego. Niekorzystne czynniki środowiskowe powodują powstawanie teratologicznych (anormalnie wykształconych) form okrzemek, które różnią się od typowych asymetryczną, często zniekształconą budową i ornamentacją okryw. Te morfologiczne zaburzenia mikrostruktur krzemionkowych tworzą się pod wpływem działania szkodliwych czynników na delikatne ściany okrzemek.

Wzrost udziału teratologicznych form okrzemek w osadzie może wiązać się ze wzrostem zawartości materii organicznej w toni wodnej i w osadzie. Innymi patogennymi czynnikami są: wysoka temperatura, wzrost zasolenia, dopływ biogenów i metali ciężkich, np. kadmu, niklu, cynku, chromu, ołowiu i miedzi. Teratologiczne formy okrzemek mogą być wskaźnikami wód silnie zanieczyszczonych. Informacja o obecności tych form okrzemek, ich udział, tzn. liczba gatunków i ich liczebność w mikrofitobentosie jest cennym składnikiem biologicznych i chemicznych analiz kondycji środowiska wodnego.

Ujścia ścieków i potoków w rejonie Sopotu są zdominowane przez gatunki charak- terystyczne dla wód bogatych w sole azotu i fosforu. Największy udział mają gatunki odporne i tolerancyjne, które są wskaźnikami wód silnie zanieczyszczonych materią organiczną (polisaprobowych). Taki charakter wód potwierdzają obecne licznie okrzemki Planothidium delicatulum, Fragilaria fasciculata, Fragilaria sopotensis, Opephora olsenii, Gomphonema parvulum, Actinocyclus normanii oraz inne składniki mikrofitobentosu, w tym sinice i strzępki grzybów wodnych.

autor: ze zbiorów  Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.