Plaża – mikroorganizmy

Mikroorganizmy to umowna nazwa wielu różnych bakterii, roślin i zwierząt, których wspólną cechą są rozmiary nieprzekraczające ok. 50 μm (0,05 mm).

• 
  Okrzemki widziane pod mikroskopem.

Bakterie

Najważniejsza grupa mikroorganizmów występująca w ekosystemie plaży to bakterie, których może być ok. 1 g w 1 kg piasku, a ich roczny przyrost masy może wynieść ok. 190 g. Reprezentowane są one przez co najmniej kilkaset rozmaitych szczepów i gatunków. Większość to bakterie psychrofilne (potrafiące żyć w stosunkowo niskich temperaturach) wyspecjalizowane w rozkładzie substancji organicznych. Ta ich cecha stanowi najważniejszą funkcję w ekosystemie plaży – udostępnianie pokarmu innym organizmom oraz rozkład materii organicznej na proste związki mineralne. W głębi osadu, w warunkach braku tlenu, mogą pojawiać się beztlenowe bakterie produkujące siarkowodór. Widocznym znakiem ich obecności jest czarna barwa piasku i charakterystyczny zapach.

Bakterie mają bardzo szybką przemianę materii i mnożą się co kilka, kilkanaście godzin. Obrazuje to proporcja między biomasą (wagą bakterii w momencie pomiaru) i roczną produkcją (ilością organicznego węgla związanego w ciągu roku). Wynosi ona ok. 190, czyli bakterie produkują na plaży rocznie 190 razy więcej masy, niż same ważą. Bakterie zasiedlają wszystkie strefy plażowego ekosystemu. Najwięcej jest ich na granicy morza i piasku oraz w miejscach, gdzie gromadzą się organiczne odpadki; najmniej w suchym, gorącym piasku na środku plaży.

Mikroskopijne grzyby, wirusy, glony, okrzemki

Najsłabiej poznanymi mikroorganizmami plaż są mikroskopijne grzyby i wirusy. Podobnie jak bakterie można je znaleźć wszędzie, a ich rola w ekosystemie nie jest jeszcze w pełni rozpoznana.

O klasę większe, ale w obrębie mikroorganizmów są jednokomórkowe glony. Te, które występują na dnie, określamy jako mikrofitobentos.

Tam, gdzie w piasku jest dość wody, oraz tam, gdzie dociera światło (górny 1 cm piasku), występują okrzemki – grupa glonów o pięknie urzeźbionych krzemionkowych pancerzykach. Jest ich na polskich plażach ok. 200 różnych gatunków. Ta rozmaitość pozwala stosować je jako wskaźniki jakości wody (każdy gatunek ma swój charakterystyczny zakres tolerancji na warunki środowiska i zanieczyszczenia).

Mikrofitobentos płytkiej strefy plaż okazał się bardzo skutecznym producentem, jego fotosynteza dostarcza ok. 50 g węgla organicznego z 1 m² rocznie.

Fitoplankton

Jednokomórkowe glony występujące w wodzie to fitoplankton. Różnią się od mikrofitobentosu zdolnością do unoszenia w toni wodnej i nieco szybszym tempem wzrostu. Produkcja fitoplanktonu w płytkich wodach Zatoki Gdańskiej wynosi ok. 100 g węgla organicznego na m² rocznie. Dla glonów zarówno żyjących na dnie, jak i unoszących się w wodzie charakterystyczny jest sezonowy rozwój z dwoma lub trzema szczytami liczebności, które określa się jako zakwity. Na południowym Bałtyku zakwity fitoplanktonu przypadają wiosną, latem i wczesną jesienią.

Wśród fitoplanktonu strefy przyboju, poza najliczniej występującymi okrzemkami, istotną rolę odgrywają sinice, bruzdnice, zielenice i złotowiciowce; jednakże różnorodność gatunkowa tych grup ustępuje okrzemkom. Okresowo w czasie ciepłej, bezwietrznej pogody sinice potrafią się intensywnie rozmnażać, co powoduje zmianę koloru wody.

Mikroorganizmy zwierzęce w ekosystemie plaży to przede wszystkim orzęski – ok. 40 gatunków miniaturowych (5-100 μm) drapieżników, padlinożerców i roślinożerców. Mnożą się niemal tak szybko jak bakterie. Występują wszędzie tam, gdzie w ekosystemie plaży jest woda. Ich koncentracje wynoszą przeciętnie ok. 1 tys. osobników na 1 cm³ mokrego piasku.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.