Plaża – co to jest

Plaże są rezultatem działania trzech czynników: fal, wahań poziomu morza i wiatru. Mogą być tworzone z piasku, mułu, muszli lub kamieni. Nie ma dwóch identycznych plaż. Oprócz materiału, z którego są zbudowane, może je różnić szerokość, nachylenie, głębokość strefy przybrzeżnej czy kształt linii brzegowej.

Na naszym wybrzeżu najczęściej napotkamy plaże piaszczyste. Mogą one tworzyć od strony lądu wydmy, dzięki czemu nabywają zdolności odbudowywania się po silnych sztormach.

• 
  Schemat powstawania plaży.
• 
  Na plaży.

Jak powstaje plaża

Materiał, z którego powstaje plaża, pochodzi z morza, do którego dostał się z lądu. Skały lądu zamieniane są w glebę (w skład której wchodzą piaski, muły i iły), gleba spłukiwana jest przez wodę do morza. Poruszająca się woda, jak sito, sortuje materiał z lądu, osadzając go w różnych strefach dna. Piasek jest transportowany przez fale w stronę brzegu. W kierunku brzegu przemieszczają go, zdarzające się od czasu do czasu, silne sztormy. W strefie brzegu załamują się fale przenoszące piasek do i od brzegu. Kiedy poziom morza opada, piasek na brzegu wysycha. Wtedy wiatr zaczyna przenosić ziarenka piasku, formując wydmy. Silne sztormy mogą rozmyć wydmy, ale piasek zostanie zatrzymany w strefie brzegowej i po pewnym czasie fale wyniosą go powtórnie na brzeg.

Plaża i wydmy stanowią jedyny rodzaj brzegu, który potrafi oprzeć się morzu. Zniszczona plaża może odbudować się sama.

Proces budowania plaży przebiega nieregularnie. W okresach, kiedy jest mało sztormów, mało deszczu, wieje wiatr od morza i jest dużo słońca, buduje się zaplecze plaży od strony brzegu – wydmy, a plaża staje się stroma. W czasie, kiedy przeważa wiatr od lądu, jest dużo deszczy, sztormów i mało słońca, na zapleczu od strony morza przybywa nowego piasku. Wydma ulega niszczeniu. Materiał z niej jest magazynowany w strefie brzegowej, a plaża staje się bardziej płaska.

Istnieje szereg zagrożeń, które mogą naruszyć stan równowagi powtarzających się cykli. Wtedy plaża zaczyna znikać. Większość zagrożeń jest pośrednio lub bezpośrednio spowodowanych przez człowieka.

Polskie plaże

W Polsce plaże morskie są wąziutkim paskiem ciągnącym się niemal nieprzerwanie przez prawie 500 km naszego wybrzeża. To, że szerokość polskich plaż waha się od kilku do 100 m, powoduje, że całkowita powierzchnia tego środowiska wynosi zaledwie ok. 20 km². To tyle, co powierzchnia dużego jeziora lub małego lasu gdzieś w głębi kraju. Tę niewielką powierzchnię odwiedza co roku ok. 8 mln ludzi – przekopuje, buduje na niej obiekty, odpoczywa, pracuje. Plaża jest źródłem zysków i pracy dla tysięcy ludzi w Polsce, stanowi jeden z najintensywniej używanych i najmniej poznanych ekosystemów naszego kraju.

autor: ze zbiorów  Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.