Pierwszy Urząd Celny

Autor projektu: arch. Kazimierz Milewski

Data powstania: 1925 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Bernarda Chrzanowskiego 8

• 
  Urząd Celny przy ul. Centralnej.
• 
  Rysunek Urzędu Celnego, podpisany w publikacji jako „Prowizoryczny dom urzędu celnego w Gdyni”.

Pierwszy Urząd Celny – początek służb celnych w porcie gdyńskim

W 1925 r. Dyrekcja Ceł w Poznaniu powołała pierwszą stałą i samodzielną placówkę służb celnych na terenie budującego się portu w Gdyni – Urząd Celny. W tym samym roku, na zlecenie Ministerstwa Przemysłu i Handlu, rozpoczęto budowę jego pierwszej stałej siedziby przy ul. Centralnej. Projekt architektoniczny został opracowany przez Kazimierza Milewskiego, architekta związanego w tamtym okresie z Toruniem.

Budynek Urzędu Celnego, choć niewielki, wyróżniał się starannie dopracowaną formą. Został nakryty stromym, wielopołaciowym dachem z wydatnymi okapami i charakterystycznymi wystawkami w osiach elewacji bocznych. Fasadę urozmaicał cofnięty ryzalit wejściowy zwieńczony trójkątnym naczółkiem podkreślającym półokrągłe wejście, do którego prowadziły schody. Narożniki budynku wzmocniono pochyłymi szkarpami, a wysoka podmurówka nadała jego bryle masywność.

W architekturze pierwszej siedziby Urzędu Celnego wyraźnie widoczne są wpływy stylu narodowego inspirowanego formami dworkowymi. Projektant świadomie odwołał się do „architektury polskiej”, podkreślając narodowy charakter przedsięwzięcia, jakim była budowa portu w Gdyni. Taka konwencja była zgodna z duchem epoki i nawiązywała do idei odbudowy kraju po odzyskaniu niepodległości, którą promował m.in. Stefan Szyller – autorytet polskiego środowiska architektonicznego.

W momencie projektowania budynku Urzędu Celnego port w Gdyni składał się głównie z tymczasowych drewnianych baraków. W kontekście tego etapu rozwoju skromne gabaryty budynku odpowiadały zarówno aktualnym potrzebom, jak i wizji jego zamawiającego. Jednocześnie odzwierciedlały brak pełnej jasności co do kierunków rozwoju portu, który w połowie lat 20. XX w. wciąż pozostawał w fazie planowania.

Pierwszy budynek Urzędu Celnego, mimo niewielkiej skali, stanowił ważny krok w budowie infrastruktury administracyjnej portu gdyńskiego i zapowiadał przyszły rozwój architektury portowej.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 149-151.

A. Orchowska-Smolińska, Budowle użyteczności publicznej portu gdyńskiego, [w:] Aktualne problemy konserwatorskie Gdańska. Architektura modernistyczna budynków użyteczności publicznej. Gdańsk, Sopot, Gdynia, Gdańsk 2005, s. 61.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 117.