Morski Instytut Rybacki – kalendarium

Początki historii MIR [Morski Instytut Rybacki] sięgają 7.02.1920 r., kiedy to poseł na Sejm RP – A. de Rosset – wraz z innymi złożył do Sejmu wniosek w sprawie założenia stacji naukowo-doświadczalnej dla celów oceanologiczno-rybackich.

• 
  Morskie Laboratorium Rybackie z siedzibą w Helu, protoplasta Morskiego Instytutu Rybackiego.
• 
  Budynek siedziby MIR w 1938 r. przy ul. Zjednoczenia 1 (obecnie Jana Pawła II w Gdyni),
• 
  Początki historii Morskiego Instytutu Rybackiego,1920 r. Wniosek w sprawie założenia stacji naukowo-doświadczalnej dla celów oceanologiczno-rybackich.
• 
  Pierwsze Prace Stacji Morskiej w Helu.
• 
  Pierwszy statek badawczy Morskiego Laboratorium Rybackiego – kuter EWA.
• 
  Załoga kutra EWA/
• 
  Kursanci na pokładzie kutra EWA.
• 
  Obecna siedziba MIR przy ul Hugo Kołłątaja 1 w Gdyni.

Czerwiec 1921 r.

Dnia 18.06.1921 r. w Dzienniku Urzędowym nr 23, ówczesnego ministerstwa Byłej Dzielnicy Pruskiej, ukazało się rozporządzenie o utworzeniu Morskiego Urzędu Rybackiego z siedzibą w Pucku. Trzeci artykuł tego rozporządzenia brzmiał następująco: „Przy Morskim Urzędzie Rybackim ustanawia się laboratorium dla badań biologicznych i technicznych w zakresie rybołówstwa morskiego”. To na jego podstawie powstało MLR [Morskie Laboratorium Rybackie] z siedzibą w Helu, protoplasta MIR-PIB [Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy].

1923 r.

Zakończono prace organizacyjne i techniczne dostosowania otrzymanego budynku. Zatrudniono pierwszego pracownika naukowego – Kazimierza Demela, absolwenta Uniwersytetu Lwowskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

1929 r.

MLR otrzymuje pierwszy statek badawczy, kuter EWA, i rozpoczyna prace badawcze, a także poszukiwanie nowych łowisk na Bałtyku.

Pierwszy kurs biologii morza dla studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego z Krakowa. Podobne kursy organizowano w kolejnych latach. Uczestniczyli w nich również studenci z innych uczelni wyższych. Kursy wznowiono po II wojnie i kontynuowano aż do 1979 r.

1932 r.

Ustanowienie Stacji Morskiej w Helu w miejsce MLR. Rozpoczęcie działań również w Gdyni z zespołem zajmującym się techniką rybacką. Początek poszukiwania nowych łowisk poza Bałtykiem.

1933 r.

Ukazują się pierwsze „Prace Stacji Morskiej w Helu”, a w 1937 r. pierwszy „Biuletyn Stacji”.

1938 r.

Przeniesienie Stacji Morskiej do nowego budynku na ul. Zjednoczenia 1 (obecnie Jana Pawła II) w Gdyni.

1945 r.

Rozpoczęcie działalności Stacji Morskiej i powrót do starej nazwy Morskie Laboratorium Rybackie.

1.01.1949 r.

Włączenie MLR do MIR. Powstały w latach 20. ubiegłego wieku MIR był organizacją rządową wspierającą finansowo, organizacyjnie i technicznie rozwój polskiego rybołówstwa. Te zadania po wojnie przejęły inne organizacje rządowe, a zasadniczym zadaniem „nowego” MIR było prowadzenie badań i wspieranie swą wiedzą merytoryczną rozwoju polskiego rybołówstwa.

1950-1980

Najbardziej intensywny okres rozwoju działalności MIR. Nie przerywając badań Bałtyku, rozpoczęto badania związane z dynamicznym rozwojem polskiego rybołówstwa dalekomorskiego. Budowa i wejście do eksploatacji dużej, budowanej w polskich stoczniach floty trawlerów-przetwórni, trawlerów-zamrażalni i statków baz nałożyły na Instytut dalsze, odpowiedzialne zadania. Eksploatacja tych statków, znalezienie dla nich na odległych łowiskach odpowiedniej bazy surowcowej, zapewnienie właściwych narzędzi połowowych, a także opracowanie technologii przetwórstwa i konserwacji złowionych ryb były dla Instytutu nowymi wyzwaniami.

1951 r.

Początek intensywnych badań na statkach przemysłowych w rejonie Morza Północnego, Rynny Norweskiej i Morza Barentsa.

1951 r.

Utworzenie w Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie Wydziału Rybackiego, którego trzon wykładowców stanowili pracownicy MIR, jak K. Demel, Walerian Cięglewicz czy Władysław Mańkowski i inni.

1952 r.

Przeniesienie Laboratorium Ichtiologicznego z Trzebieży do Świnoujścia, gdzie utworzono oddział MIR funkcjonujący do dziś jako Stacja Badawcza.

1953 r.

Pracę jako statek badawczy MIR rozpoczyna przebudowany lugrotrawler typu B-11, nazwany Birkut. Wykorzystywany był w badaniach biologiczno-rybackich i oceanograficznych. Choć początkowo zaangażowany do badań na Bałtyku i Morzu Północnym, w lipcu 1958 r. wyruszył na pionierską wyprawę na wody Zatoki Biskajskiej i łowiska północno-zachodniej Afryki, dostarczając niezbędnych informacji do późniejszej eksploatacji zasobów z tego rejonu.

1964

W MIR utworzono Ośrodek Zwiadów Rybackich mający na celu zbieranie danych umożliwiających rozpoczęcie eksploatacji nowych łowisk oraz prowadzenie zwiadu rybackiego na wydzielonych w tym celu statkach.

1966 r.

MIR otrzymuje jako statek badawczy r.v. Wieczno, przebudowany trawler burtowy, który odegra kluczową rolę w badaniach i współpracy polsko-amerykańskiej na północno-zachodnim Atlantyku.

1969 r.

Prof. W. Cięglewicz zostaje wybrany prezydentem Międzynarodowej Rady Badań Morza w Kopenhadze (1969-1972). Jak dotychczas jest jedynym Polakiem, który objął tak wysokie stanowisko w tej międzynarodowej organizacji powstałej już w 1902 r.

1971 r.

Instytut obchodzi swoje 50-lecie i otwiera Muzeum Oceanograficzne i Akwarium Morskie, przemianowane później na Akwarium Gdyńskie. Akwarium odwiedza corocznie ponad 400 tys. osób, a w atrakcyjnych zajęciach edukacyjnych dotyczących życia morza uczestniczy blisko 40 tys. dzieci, młodzieży szkolnej, a nawet akademickiej.

1972 r.

Do eksploatacji wchodzi zbudowany z pomocą FAO/ONZ (Food and Agriculture Organization / Organizacja Narodów Zjednoczonych) oceaniczny statek badawczy Profesor Siedlecki. Jego eksploatacja to piękna karta w historii działalności badawczej na morzu, nie tylko MIR, ale również innych polskich instytucji naukowych, szczególnie instytutów PAN [Polska Akademia Nauk], a także licznych uczelni wyższych, których przedstawiciele brali udział w jego rejsach. Z tego względu r.v. Profesor Siedlecki był często nazywany „statkiem nauki polskiej”. W ciągu 20 lat statek ten odbył 33 oceaniczne rejsy badawcze, przepływając 466 tys. mil morskich, zawijając do 98 portów na wszystkich kontynentach, poza Australią. Wyniki rejsów badawczych r.v. Profesora Siedleckiego przyczyniły się do powstania szeregu ważnych opracowań dla polskiego rybołówstwa dalekomorskiego oraz wielu publikacji naukowych, które stanowiły zaczyn polskich badań z dyscyplin: ichtiologii, biologii morza i oceanologii poza Bałtykiem. Nie sposób pominąć roli, jaką statek ten odegrał w rozwoju krajowej współpracy naukowej w dziedzinie badań oceanicznych, ale również współpracy międzynarodowej z udziałem instytucji USA, Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Argentyny oraz przedstawicieli instytucji morskich państw socjalistycznych.

1973/1974

Rozpoczyna się okres badań, a następnie eksploatacji zasobów rybackich południowo-zachodniego Atlantyku. Rejs Profesora Siedleckiego w rejon Argentyny i Wysp Falklandzkich.

1974 r.

W ramach wieloletniej współpracy Instytutu z placówkami badawczymi USA utworzono w MIR Ośrodek Sortowania i Oznaczania Planktonu z siedzibą w Szczecinie. Jego działalność przetrwała nawet okres stanu wojennego w latach 80. i trwa nieprzerwanie do chwili obecnej, stanowiąc unikalny przykład tak długoletniej międzynarodowej współpracy naukowej.

1975/1976

Pierwsza polska naukowa ekspedycja antarktyczna finansowana przez PAN przy udziale r.v. Profesora Siedlecki i trawlera przemysłowego m.t. Tazar z Przedsiębiorstwa Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich Odra, która zebrała pionierskie informacje o zasobach antarktycznych i możliwości ich eksploatacji. Brały w niej udział 3 trawlery przemysłowe, które rozpoczęły przemysłową eksploatację zasobów ryb i kryla antarktycznego. Statki te, wraz z Profesorem Siedleckim, jako pierwsze w polskiej historii przekroczyły południowy krąg polarny.

1977 r.

MIR otrzymuje statek badawczo-przemysłowy Profesor Bogucki, który wraz z trawlerem Sagitta opływa Antarktydę w poszukiwaniu nowych łowisk. Pracował również na Pacyfiku i innych obszarach. W 1982 r. przekazany do Dalmoru.

1978-1989

Kolejne wyprawy r.v. Profesor Siedlecki w rejony Antarktyki – nie tylko rybackie, lecz także w ramach wielkich programów badawczych BIOMASS/FIBEX/SIBEX koordynowanych przez PAN, a także w ramach współpracy MIR z placówkami naukowymi z USA i Wielkiej Brytanii.

1991 r.

Przekazanie do eksploatacji nowego budynku Instytutu mieszczącego się w Gdyni przy ul. Kołłątaja 1.

1991 r.

Ustanowienie medalu im. Profesora Kazimierza Demela, który jest wyrazem szczególnego wyróżnienia i uznania za wybitne osiągnięcia naukowe i organizacyjne w badaniach oraz w popularyzacji wiedzy o morzu w dziedzinach: biologii, ekologii i rybactwa. Dotychczas otrzymało go 40 osób lub instytucji z 8 państw.

1992 r.

Złomowanie statku badawczego Profesor Siedlecki i budowa w stoczni gdyńskiej Nauta nowego statku przeznaczonego do badań na Morzu Bałtyckim. W wyniku konkursu statek nazwano Baltica. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej jest jego współwłaścicielem.

1996 r.

MIR wybrany na partnera krajowego w światowym systemie informacyjnym dotyczącym nauk wodnych i rybactwa ASFIS/FAO (Aquatic Science and Fisheries Information System), którego produktem finalnym jest baza ASFA (Aquatic Science and Fisheries Abstracts). System obecnie zrzesza 69 partnerów, a Instytut nadal pełni rolę krajowego koordynatora.

1996 r.

Rozpoczęcie, przy współpracy z FAO, cyklu pionierskich szkoleń dla przemysłu przetwórstwa ryb we wdrażaniu nowego systemu bezpieczeństwa żywności HACCP.

1997 r.

Seminarium MARIS/MARSOURCE zorganizowane przez MIR i Komisję Europejską, dotyczące problemów zarządzania rybołówstwem, gromadzenia danych i środowiska Morza Bałtyckiego. Był to pierwszy taki kontakt z Komisją Europejską w sprawach rybackich.

2004 r.

MIR przejmuje od likwidowanego Stowarzyszenia Rozwoju Rybołówstwa „Wiadomości Rybackie” i wydaje je jako własny dwumiesięcznik.

2005 r.

Po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej następuje rozpoczęcie realizacji przez MIR Narodowego Programu Zbioru Danych Rybackich (NPZDR). To kompleksowy program, finansowany przez Komisję Europejską, stanowiący wypełnienie zobowiązania Polski jako państwa członkowskiego UE w ramach Wspólnej Polityki Rybackiej UE. Program jest realizowany przez Instytut wzorowo, co potwierdzają coroczne oceny.

Ukazuje się Rozporządzenie Rady (WE) NR 2187/2005 z dnia 21.12.2005 r., wprowadzające stosowanie polskiego worka selektywnego T90 w bałtyckim rybołówstwie dorszowym. Technologia worka jest dziełem dr Waldemara Moderhaka i patentem MIR w Gdyni.

2009-2016

MIR podlegał standardowym ocenom dokonywanym przez ministerstwo odpowiedzialne za naukę w Polsce. We wszystkich tych ocenach Instytut plasował się w kategorii A, czyli na czołowym miejscu w grupie podobnych jednostek.

2011 r.

MIR na podstawie Uchwały Rady Ministrów z dnia 7.06.2011 r. otrzymuje status PIB [Państwowy Instytut Badawczy].

2016 r.

Instytut otrzymuje logo HR Excellence in Research – znak jakości nadawany przez Komisję Europejską instytucjom, które wdrażają zasady tworzenia przyjaznych warunków pracy i rozwoju kariery naukowej oraz przejrzystych procesów rekrutacji pracowników naukowych. Przyznawanie logo jest jednym z działań Komisji Europejskiej w ramach strategii Human Resources Strategy for Researchers.

2016-2020

Modernizacja budynku i laboratoriów dostosowująca je do bieżących potrzeb i nowych kierunków badawczych.

autor: Morski Instytut Rybacki (2024 r.)