Magazyn nr 10

Autor projektu: inż. Piotr Sakowicz

Data projektu/budowy: 1937-1938

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), Nabrzeże Rumuńskie

Magazyn nr 10 – kulminacja rozwoju funkcjonalnej architektury magazynowej portu gdyńskiego

Ostatnim magazynem drobnicowym wzniesionym przed wybuchem II wojny światowej w porcie gdyńskim był Magazyn nr 10, zaprojektowany przez inż. Piotra Sakowicza i zrealizowany przez kierowane przez niego Biuro Inżynierskie Inż. Piotr Sakowicz w latach 1937-1938.

Budynek zlokalizowano przy Nabrzeżu Rumuńskim, a zastosowane w nim rozwiązania przestrzenne i konstrukcyjne stanowiły nowatorską odpowiedź na potrzeby intensyfikującego się ruchu towarowego. Zbudowany u schyłku II Rzeczypospolitej magazyn to połączenie innowacyjnych rozwiązań konstrukcyjnych z wysoce uproszczoną, inżynierską estetyką.

Był to rzadziej spotykany w gdyńskim porcie 2-kondygnacyjny magazyn o imponujących wymiarach rzutu – 240 × 50 metrów. Do najważniejszych innowacji należała rampa załadunkowa pierwszego piętra, ciągnąca się wzdłuż nabrzeża – rozwiązanie wcześniej jedynie eksperymentalnie wprowadzone przy Magazynie Tranzytowym (w założeniu Dworca Morskiego).

Dolną kondygnację wykonano w technologii żelbetowej, natomiast piętro oparto na stalowym szkielecie – połączenie 2 różnych typów konstrukcji w 1 układ statyczny stanowiło znaczący eksperyment inżynieryjny. Dach uformowano jako lekki, 2-spadowy układ, oparty na kratownicach wspartych na 2 rzędach stalowych, smukłych słupów, co podkreślało lekkość górnej partii budynku.

Elewacja od strony nabrzeża wyposażona była w rzadko rozmieszczone, podnoszone bramy (co 20 m), a wzdłuż niej zbudowano estakadę z podtorzem dla żurawi półbramowych. Ściany szczytowe wyraźnie odzwierciedlały wewnętrzny układ przestrzenny i konstrukcyjny, a ich charakterystycznymi elementami były 2 otwory bramne w boniowanej oprawie oraz długi pas szklenia w środkowej partii elewacji. Detale te, nawiązujące do rozwiązań z wcześniejszego Magazynu nr 8, zostały dodatkowo uzupełnione o maszty flagowe umieszczone na bocznych szczytach.

Architektura Magazynu nr 10 reprezentowała inżynierski konstruktywizm w najbardziej funkcjonalnym wydaniu. Estetyka budynku, ograniczona do czystych linii i wyraźnej logiki konstrukcyjnej, była wręcz purystyczna – wynikająca z funkcji i efektywności, a nie z dążenia do stylistycznego efektu. Co istotne, budynek powracał do idei prostoty, znanej z pierwszych magazynów portu (jak tzw. Blaszak), choć zrealizowanej na wyższym poziomie technologicznym i przestrzennym.

Magazyn nr 10 był nie tylko praktyczną odpowiedzią na potrzeby portu u progu wojny, ale również znaczącym krokiem w rozwoju nowoczesnej architektury przemysłowej w Polsce międzywojennej.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 325-327.