Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego

Autor projektu: arch. Stefan Szyller

Data powstania: 1931 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Polska 7

• 
  Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego w Gdyni.
• 
  Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego w Gdyni.
• 
  Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego w Gdyni.

Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego – reprezentacyjny magazyn w porcie gdyńskim

Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego, wybudowany w 1931 r. w drugiej linii Nabrzeża Polskiego, był imponującym obiektem przeznaczonym do długoterminowego składowania, sortowania i frakcjonowania surowca tytoniowego. Zamawiającym budowę była Dyrekcja Państwowego Monopolu Tytoniowego. Surowiec tytoniowy, importowany z Anglii, Stanów Zjednoczonych oraz francuskich i włoskich kolonii, wymagał odpowiednich warunków przechowywania, które zapewniał nowoczesny obiekt.

Projekt magazynu opracował w marcu 1930 r. wybitny arch. Stefan Szyller, znany jako jeden z czołowych twórców historyzmu przełomu wieków XIX i XX w Polsce. Budowę zrealizowało Biuro Budowlane F. Skąpski i S-ka, Inżynierowie Sp. Akc. jeszcze w tym samym roku. Powstał 5-kondygnacyjny korpus magazynu o wymiarach 100,3 × 21,3 m i łącznej powierzchni użytkowej 10,7 tys. m². Projekt przewidywał również budowę dwóch bocznych skrzydeł, które miały pełnić funkcje biurowe i mieszkalne, jednak nie zostały one zrealizowane.

Bryła magazynu została zaprojektowana w pełnej symetrii, z 3 trzonami komunikacyjnymi zlokalizowanymi w centralnej i bocznych częściach budynku. Każdy z nich mieścił klatkę schodową oraz dźwig towarowo-osobowy, co zapewniało sprawną obsługę logistyczną na wszystkich kondygnacjach. Konstrukcja budynku oparta była na żelbetowym szkielecie, który podkreślono w elewacjach za pomocą tynkowanych lizen, tworząc wyrazistą pionową artykulację. Wypełnienia pól konstrukcyjnych wykonano z kontrastujących cegieł ceramicznych i cementowych.

Nakryta płaskim dachem bryła magazynu została zwieńczona proporcjonalnym gzymsem. Klasycyzujące attyki ozdobiono detalami w formie kul, płaskorzeźb ze stylizowanymi orłami oraz masztami flagowymi. Umieszczono tam napis „POLSKI MONOPOL TYTONIOWY” podkreślający narodowy charakter tej inwestycji.

Wzdłuż ramp samochodowych i kolejowych zastosowano przeszklone zadaszenia, wsparte na delikatnych konstrukcjach z metalu, co było nowinką techniczną tamtego okresu. Wnętrza magazynu, dzięki monolitycznym, bezbelkowym stropom grzybkowym, były jednoprzestrzenne, co zapewniało dużą elastyczność użytkową.

Architektura magazynu reprezentowała zmodernizowany klasycyzm, łącząc elementy polskiego renesansu i baroku z nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi. Detale dekoracyjne, takie jak ryzality klatek schodowych czy ornamenty na attykach, były ograniczone, co nadawało budynkowi elegancką powściągliwość.

Magazyn Polskiego Monopolu Tytoniowego stał się przykładem doskonale zaprojektowanego obiektu przemysłowego, który nie tylko spełniał swoje funkcje użytkowe, ale również wzbogacał architekturę portu gdyńskiego.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

M. Omilanowska, Architekt Stefan Szyller. 1857-1933, Warszawa 2008, s. 535-536.

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 187-191.

A. Orchowska-Smolińska, Modernistyczna architektura przemysłowa portu w Gdyni, „Renowacje i Zabytki” 2010, nr 4, s. 112.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 115-118.