Magazyn Cukroport nr V dawnej strefy wolnocłowej

Autor projektu: inż. Kazimierz Krzyżanowski

Data projektu/budowy: 1933 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), Nabrzeże Stanów Zjednoczonych

Architektura i historia

Magazyn Cukroport nr V wzniesiono przy Nabrzeżu Stanów Zjednoczonych, przy planowanej strefie wolnocłowej, jako ostatni i zarazem największy z obiektów magazynowych Zachodnio-Polskiego Związku Przemysłu Cukrowniczego. Budowa rozpoczęła się w czerwcu 1933 r. i przebiegała w ekspresowym tempie, co było charakterystyczne dla intensywnego rozwoju gdyńskiego portu w latach 30. XX w.

Bryłę magazynu rozplanowano na rzucie wydłużonego prostokąta o imponujących wymiarach 192 × 50 metrów. Obiekt oparto na układzie 3-nawowym, wspartym na masywnych ramach żelbetowych, które zapewniały nie tylko wytrzymałość konstrukcji, ale i dużą elastyczność w kształtowaniu przestrzeni wewnętrznej. Powierzchnia użytkowa wynosiła 12 tys. m², co czyniło Cukroport nr V jednym z największych magazynów w porcie.

Architektura magazynu była wyrazem konstruktywistycznych tendencji modernizmu, w których forma budynku wynikała bezpośrednio z jego funkcji. Surowy język struktury budowlanej – widoczne ramy żelbetowe, klarowny układ przestrzenny – podkreślał logikę i nowoczesność zastosowanych rozwiązań. W architekturze obiektu dominowała funkcjonalność i techniczna precyzja, odpowiadająca potrzebom intensywnego przeładunku i magazynowania dużych ilości towarów.

Historia Cukroportu nr V wiąże się bezpośrednio z wcześniejszym, niedokończonym projektem magazynu Wartransu, zaprojektowanym również przez inż. Kazimierza Krzyżanowskiego. Pierwotny projekt, zatwierdzony już 3.01.1929 r., zrealizowano jedynie w 1/4 (ok. 1 tys. 250 m²). Po wykupieniu obiektu przez Związek Cukrowni przystąpiono do jego rozbudowy – najpierw do 5 tys. m², a ostateczny projekt magazynu nr V, już dla spółki Cukroport, sygnowano 15.11.1931 r.

Wnętrze magazynu zachowało do dziś oryginalny układ konstrukcyjny z lat 30. XX w., oparty na rytmicznie rozmieszczonych filarach, dźwigarach i stropach żelbetowych. Charakterystycznym elementem funkcjonalnym była brama przejazdowa umieszczona centralnie w osi budynku, prowadząca bezpośrednio z poziomu nabrzeża do głównej nawy magazynu wykorzystując rampy. Taki układ umożliwiał efektywną organizację przeładunku, co miało kluczowe znaczenie przy obsłudze dużych transportów cukru przeznaczonego na eksport.

Magazyn nr V stanowił kulminację ambitnego programu inwestycyjnego spółki Cukroport, która w ciągu kilku lat stworzyła w Gdyni nowoczesne zaplecze magazynowe, obsługujące 100% polskiego eksportu cukru drogą morską. Był świadectwem modernizacyjnych ambicji II Rzeczypospolitej i symbolem dynamicznego rozwoju polskiej gospodarki morskiej.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 272-275.