Ludność polskiego wybrzeża

Na wybrzeżu dzisiejszej Polski pierwsze osadnictwo pojawiło się w okresie mezolitu ok. 7 tys. lat temu. Znaleziska archeologiczne świadczą o obecności w tym okresie łowców fok, którzy później zostali zastąpieni przez kilka kolejnych fal migracji ludności rolniczej. W początkach naszej ery na wybrzeżu mieszkała różnorodna ludność pochodząca z obszarów kultury germańskiej (Goci), celtyckiej, pojawiły się pierwsze plemiona słowiańskie (Wieleci i Obodrzyci). Pomiędzy IX i XI w. na Pomorzu zjawiali się regularnie wikingowie, którzy na Wolinie prawdopodobnie założyli słynny port piracki – Jomsborg. Od X do XIV w. Pomorze pozostawało pod kontrolą królów polskich; później kolejno Branderburczyków, Szwedów i Prusaków.

Kaszubskie nazwy – plaża i morze.

Grupy etniczne

Mimo kolejnych zmian władców i przynależności państwowej na wybrzeżu zachowały kulturową odrębność dwie grupy etniczne – w okolicy wybrzeża środkowego Słowińcy (dziś już nieistniejąca) i na wschodzie, pomiędzy Rozewiem i Gdańskiem, Kaszubi. Po II wojnie światowej na spustoszone i opuszczone przez ludność niemiecką wybrzeże przybyła wielka fala emigrantów ze wschodu – terenów, które Polska straciła na rzecz ZSRR. Dziś w Polsce jedyną grupą zachowującą historyczną i kulturową ciągłość związków z morzem są Kaszubi.

Kaszubska tradycja

Polskie słownictwo literackie związane z morzem jest ubogie w porównaniu z bogactwem określeń kaszubskich. To, co codzienne i ważne, musi mieć swoje nazwy. Dla Kaszubów brzeg morza był miejscem życia i pracy. Poznali go dobrze i nadali nazwy jego stałym elementom. W opisie kaszubskim zwraca uwagę dużo większa dokładność zwłaszcza morskiej strony brzegu. Nie tylko każda z rew miała swoją nazwę – sachej, osuch, szurowa rewa – ale także miejsca pomiędzy nimi. Kaszubi dostrzegli i nazwali sierpy plażowe – oki, czy nawet kałuże i jeziorka na plaży. Słowo „plaża” pojawiło się dopiero w XX w. wraz z letnikami. Tradycyjnie Kaszubi nazywają plażę strądem. Dawny urzędnik nadmorskiego starostwa nazywał się strądowym, bo zajmował się egzekwowaniem prawa brzegowego.

Podane nazwy są świadectwem tradycji, która niesie ze sobą setki lat codziennych doświadczeń. Symbolem kaszubskiej obecności na brzegu morza mogą być charakterystyczne rybackie łodzie. Plaża i wydmy są także obecne w hafcie kaszubskim. Mikołajek nadmorski – wydmowa roślina – stanowi stały, choć niemający jeszcze stu lat jego element.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.