Leśny Ogród Botaniczny Marszewo

Założony w 2010 r. na polanie Marszewo w dzielnicy Pustki Cisowskie-Demptowo ogród botaniczny zajmuje powierzchnię ok. 50 ha i jest prowadzony przez Nadleśnictwo Gdańsk. To jedno z najmłodszych tego typu miejsc w Polsce. Poza ochroną przyrody pełni również funkcje promocyjne, edukacyjne i kulturalne. Stanowiąc część Leśnego Kompleksu Promocyjnego Lasy Oliwsko-Darżlubskie, jest głównym miejscem edukacji leśnej w regionie. W kilkunastu kolekcjach botanicznych prezentowane są rośliny występujące w Polsce, jak również gatunki pochodzące z obu Ameryk czy Azji. Na terenie ogrodu botanicznego, a także w jego bezpośredniej okolicy przygotowano kilka szlaków tematycznych – edukacyjny Szlak Korzeni Drzew, bajkowy Szlak Alicji w Zaczarowanym Lesie, a także planowana jest budowa widokowego Szlaku w Koronach Drzew.

Teren Leśnego Ogrodu Botanicznego Marszewo w Gdyni.
Tereny edukacyjne Leśnego Ogrodu Botanicznego Marszewo w Gdyni, 2019 r.
Budynki kompleksu edukacyjnego w Leśny Ogrodzie Botanicznym Marszewo w Gdyni, 2024 r.
Tablica przed bramą Leśnego Ogrodu Botanicznego Marszewo.

Historia

Jedyny ogród botaniczny w Gdyni – Leśny Ogród Botaniczny Marszewo – powołano decyzją Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska 4.08.2010 r. Jego koncepcja została opracowana przez botaników i leśników z Uniwersytetu Gdańskiego i Nadleśnictwa Gdańsk. Główną część ogrodu stanowi ok. 5-hektarowe arboretum, pośród którego wytyczono ścieżki edukacyjne i ustawiono tablice informacyjne na temat kolekcji prezentowanych roślin i związanych z nimi zwierząt. Kolekcja botaniczna liczy blisko 250 gatunków, w tym rośliny lecznicze, pnącza, sad ze starymi odmianami drzew owocowych, łąki kwietne oraz wilgotne, a także drzewa i krzewy obce i nierodzime.

Edukacja przyrodnicza realizowana jest nie tylko w lesie i na terenie ogrodu, ale także w nowoczesnej, interaktywnej sali edukacyjnej. Lekcje oraz warsztaty (w tym terenowe) na temat historii użytkowania lasów, gospodarki leśnej, dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego lasów oraz bioróżnorodności dla grup zorganizowanych w różnym wieku – od przedszkoli przez uczniów szkół średnich po seniorów – prowadzone przez leśników i botaników będących doświadczonymi edukatorami odbywają się przez cały rok.

Dla osób indywidualnych ogród jest otwarty w sezonie wiosenno-letnim, od kwietnia do października, w dni robocze oraz niedziele, nazywane Ogrodowymi Niedzielami, podczas których można nie tylko bezpłatnie pospacerować po terenie ogrodu i wziąć udział w zajęciach, lecz także odpocząć przy ognisku w dużej, zadaszonej wiacie. Odwiedziny Leśnego Ogrodu Botanicznego Marszewo mają zachęcać do bezpośredniego kontaktu z przyrodą. Dodatkową atrakcją jest ogólnodostępna część ogrodu położona na morenowych, leśnych wzgórzach otaczających kompleks, na której zbudowano ścieżki edukacyjne dla osób w różnym wieku – Szlak Korzeni Drzew oraz Szlak Alicji w Zaczarowanym Lesie. Można tam odwiedzić drewniane domki ukryte w zboczach wzgórz – drwala, zielarki, korzeni i grzybów, a także przenieść się do świata stworzonego w makroskali – dużych modeli roślin i owadów, czy przejść przez labirynt zmysłów, dotykając odmiennych gatunków roślin i wąchając je.

Leśny Ogród Botaniczny Marszewo jest wyjątkowym miejscem również pod względem architektonicznym. Kompleks administracyjno-edukacyjny na terenie ogrodu jako pierwszy w Polsce powstał w 2024 r. wybudowany w technologii drewna klejonego krzyżowo (CLT). Mimo że budynki, które miały wpasowywać się w krajobraz Doliny Marszewskiego Potoku, wykonane są w całości z czarnego, opalanego drewna modrzewiowego, to wykazują wytrzymałość podobną do budynków ze stali i betonu, przy jednoczesnym dużo bardziej ekologicznym procesie ich budowy oraz znacząco lepszych wartościach izolacyjnych i ognioodporności. Projekt 2 osobnych, 2-kondygnacyjnych budynków połączonych ze sobą przeszklonym łącznikiem w stylu rozproszonej zabudowy „zagrodowej” wykonała pracownia GIERBIENIS + POKLEWSKI. Na łącznej powierzchni 321 m² mieszczą się wielofunkcyjne pomieszczenia, w tym 2 sale dydaktyczne, wystawa stała oraz punkt informacyjny i biura. Na dziedzińcach otoczonych płotem znajdują się dodatkowo pomieszczenia gospodarcze, amfiteatr i szklarnia.

autor: Dawid Gajos (2024 r.)

Bibliografia:

D. Gajos, Dzikie muzeum, Muzeum Miasta Gdyni, 2022, https://muzeumgdynia.pl/wp-content/uploads/2022/08/Dzikie-Muzeum-Muzeum-w-terenie.pdf, dostęp: 30.10.2024 r.

K. Jażdżewski, Historia lasów gdańskich. Od dóbr oliwskich i puckich do Nadleśnictwa Gdańsk, Gdynia 2016.

E. Karendys, Takiego budynku w Polsce jeszcze nie było. Wyróżnia się nie tylko technologią CLT, „Architektura i Biznes”, 03.10.2023, https://www.architekturaibiznes.pl/lesny-ogrod-botaniczny-w-gdyni,30073.html?srsltid=AfmBOorcnX6H_IykCd8OJ_WYhLnvfbDEq_JNSYdRWvpdVMSOkj_4XvHj, dostęp: 30.10.2024 r.

Leśny Ogród Botaniczny Marszewo, Lasy Państwowe, https://www.marszewo.edu.pl/, dostęp: 30.10.2024 r.

Leśny Ogród Botaniczny, Pomorskie.travel, https://pomorskie.travel/punkty-poi/lesny-ogrod-botaniczny-marszewo/. dostęp: 30.10.2024 r.

Leśny Ogród Botaniczny Marszewo i Szlak Alicji w Zaczarowanym Lesie, „MyNaSzlaku” 23.02.2022, https://mynaszlaku.pl/lesny-ogrod-botaniczny-marszewo/, dostęp: 30.10.2024 r.

K. Romański, Biedny jak leśnik. Lasy Państwowe nie mają pieniędzy na szlak w koronach drzew w Gdyni Marszewie, „Gazeta wyborcza Trójmiasto”, 14.05.2023 r.https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,29753666,biedny-jak-lesnik-szlak-w-koronach-drzew-w-marszewie-nie.html, dostęp: 22.11.2024 r.

M. Tokarczyk, Leśnicy budują oryginalną szkołę. To może być architektoniczny hit, „Gazeta wyborcza Trójmiasto”, 15.11.2020 r., https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,26508593,lesnicy-chca-zbudowac-oryginalna-szkole-to-moze-byc-architektoniczny.html, dostęp: 22.11.2024 r.