Kamienica firmy Zakłady Przemysłowe M. Krenski, ul. Świętojańska 55

Autor projektu: Zbigniew Kupiec, 1935 r.

Data budowy/powstania: 1938-1939

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście, ul. Świętojańska 55

• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Świętojańskiej  55 w Gdyni z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Fotografia z karty ewidencyjnej budynku przy ul. Świętojańskiej  55 w Gdyni z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Kamienica przy ul. Świętojańskiej 55 - zdjęcie współczesne.

Architektura i historia

Urodzony w Rytlu w powiecie chojnickim Michał Krenski (1862-1938) był właścicielem firmy budowlanej z dużą tradycją, wytwarzającej stolarkę budowlaną, a założonej jeszcze przed 1912 r. w Starogardzie (obecnym Starogardzie Gdańskim). Rozwinęła się ona w duże przedsiębiorstwo o nazwie Zakłady Przemysłowe M. Krenski sp. z o.o., w skład którego w latach 30. XX w. wchodziło 5 wielkich tartaków na Pomorzu oraz nowoczesna fabryka papy i wyrobów smołowych w Bydgoszczy. Firma miała wówczas swą centralę w Gdyni przy Szosie Gdańskiej 15 oraz przedstawicielstwa w wielu miastach Pomorza.

We wrześniu 1938 r. do Komisariatu Rządu w Gdyni wpłynęła skierowana przez Zakłady Przemysłowe M. Krenski prośba o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na budowę kamienicy przy ul. Świętojańskiej 55, u zbiegu z ul. Żwirki i Wigury. Projekt budynku wykonał w maju 1935 r. Zbigniew Kupiec z pracowni architektonicznej Zbigniew Kupiec, Tadeusz Kossak, inżynierowie architekci SARP, a więc jeden z najlepszych projektantów gdyńskich tamtego okresu. Zdobył on dyplom na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej w 1932 r. i jeszcze w tym samym roku przyjechał do Gdyni, by rozpocząć tu bardzo aktywną działalność projektową. Obliczenia statyczne do projektu kamienicy wykonał inż. Stanisław Obmiński. Kierowana przez Z. Kupca budowa trwała od października 1938 r. do września 1939 r., a w trakcie prac zmieniony został typ okien na nowoczesne okna zsuwane typu amerykańskiego. Nowy, krzyżowy podział pól okiennych odręcznie naniesiono na projekt elewacji i zrealizowano; istniał on jeszcze w 2001 r. (co widać na fotografiach z tego okresu), lecz później został zmieniony w trakcie przeprowadzonej wymiany okien.

W rezultacie prac budowlanych powstała okazała kamienica narożna, 5-piętrowa w szerokim narożniku i 4-piętrowa po bokach, 2-klatkowa, z frontem od ul. Świętojańskiej liczącym 21,9 m i od ul. Żwirki i Wigury 29,15 m. Szeroka brama wjazdowa z boku prowadziła na podwórze, gdzie po raz pierwszy w gdyńskich kamienicach zaprojektowano parterowe garaże.

Kamienica otrzymała bardzo oryginalną formę stylową, w której widać charakterystyczną dla końca lat 30. tendencję do monumentalizacji i wertykalizacji formy. Reprezentuje wchodzący wówczas w modę nurt modernistycznego monumentalizmu połączonego z funkcjonalizmem o formach kubiczno-opływowych, a elegancja i rozmach rozplanowania każe ją zaliczyć także do „nurtu luksusowego” tamtego okresu. Dominantę kompozycyjną stanowi szeroki, 4-osiowy narożnik, wyższy niż części boczne, którego duże osie okienne zostały przedzielone wąskimi filarkami nadwieszonymi nad kondygnacją parteru. Biegną one przez całą wysokość pięter, podpierając mocno wysuniętą, wieńczącą płytę gzymsową. Od strony ul. Świętojańskiej narożnik został wycofany metrowym uskokiem od linii pierzei, tworząc w parterze płytki podcień, a w 1-osiowej części bocznej – niewielki ryzalit nawiązujący wysokością do domu sąsiada i przyciągający uwagę oknami narożnikowymi pięter. Część boczna od ul. Żwirki i Wigury, niższa i 3-osiowa, zazębia się z tą główną poprzez falującą, opływową formę loggii, co stanowi atrakcyjny akcent bryły. Według opisu projektu z września 1938 r. elewacje miały otrzymać tynki szlachetne i okładzinę ceramiczną, czego jednak przed wybuchem wojny nie zrealizowano. Istniejąca dziś, jasna wyprawa tynkowa domu z widocznym płytkim podziałem imitującym układ płyt kamiennych pochodzi z okresu po 1939 r.

Kamienica firmy M. Krenskiego miała bardzo nowoczesne rozplanowanie i nowoczesną konstrukcję szkieletowo-żelbetową. Na każdym piętrze zaprojektowano 3 duże, luksusowe mieszkania – dwa 3-pokojowe od ul. Świętojańskiej i jedno 5-pokojowe od ul. Żwirki i Wigury. To ostatnie miało gabinet do przyjmowania interesantów, z oddzielnym wejściem, poczekalnią i toaletą, a także wielki salon z kominkiem połączony z otwartym przestrzennie, reprezentacyjnym hallem. We wszystkich mieszkaniach przewidziano strefowanie funkcjonalne, wydzielając strefę kuchenno-służbową oddzielnym przedpokojem, a w mieszkaniach największych także strefę sypialno-łazienkową. Szkieletowa konstrukcja umożliwiała we wnętrzu zastosowanie otwartego i „wolnego planu”, wolnostojących „filarów w parterze” oraz przewidzianej w parterze „wolnej fasady”, a więc 3 ze słynnych Corbusierowskich „punktów architektury nowoczesnej”. Dziś jednak w parterze okna osadzone są w ścianie i efekt „wolnej fasady” został utracony.

Żelbetowa konstrukcja szkieletowa ścian domu została wypełniona cegłą. Nad kondygnacjami założono stropy Ackermana, a nad ostatnim piętrem – dach żelbetowy kryty papą. Zainstalowano 2 windy i centralne ogrzewanie, pozostałe media podłączono do sieci miejskiej. W piwnicach budynku przewidziany został schron obrony przeciwlotniczej i gazowej (OPLG), przeznaczony na 80 osób, specjalnie wyposażony i zaprojektowany przez inż. Jana Niedostatkiewicza.

Po wojnie syn M. Krenskiego, Władysław Krenski, podjął starania o przywrócenie własności spółki, a w tym również kamienicy przy ul. Świętojańskiej, jednak zakłady przemysłowe dawnej firmy przeszły na własność państwa, a dom pod kwaterunek. Krótko później, bo w 1953 r. istniejące w parterze pomieszczenia sklepowe kamienicy zostały zaadaptowane na duży Dom Handlowy Delikatesy istniejący tu później przez wiele lat. W 1987 r. budynek wpisano do rejestru zabytków.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2025 r.)

Bibliografia

M. Krenski Zakłady Przemysłowe w Gdyni, „Przegląd Budowlany”, R. IX (1937), z. 7

Księga adresowa ziem zachodniej Polski. Gdynia – Wybrzeże wojew. pomorskie. Rocznik 1937-38

Maria (Jolanta) Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993

Maria Jolanta Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003

Arkadiusz Brzęczek, Sekrety gdyńskich kamienic, Gdańsk 2018

Michał Kreński, https://www.geni.com/people/Micha%C5%82-Kre%C5%84ski/6000000062101832863, dostęp: 28.05.2025 r.

Kamienica Krenskich w Gdyni, https://pl.wikipedia.org/wiki/Kamienica_Krenskich_w_Gdyni, dostęp: 28.05.2025 r.