Kamienica Rachmielowskich, Plac Kaszubski 5

Autor projektu: Marian Baranowski (pierwszy projekt), Marian Maśliński

Data powstania: 1929 r.

Lokalizacja: Gdynia – Śródmieście, Plac Kaszubski 5

• 
  Karta ewidencyjna budynku przy Placu Kaszubskim 5 wykonana podczas okupacji niemieckiej
• 
  Fotografia z karty ewidencyjnej budynku przy Placu Kaszubskim 5 wykonana podczas okupacji niemieckiej
• 
  Kamienica przy Placu Kaszubskim 5, lata 90. XXw.

Architektura i historia

Władysław Rachmielowski, kupiec z Bydgoszczy, złożył 18.05.1927 r. wniosek do Miejscowego Urzędu Policji Budowlanej w Gdyni o „udzielenie zezwolenia na budowę domu mieszkalnego w Gdyni przy ulicy Portowej”. Dom miał być 3,5-piętrowy i powstać na styku ul. Portowej i Rynku Kaszubskiego, który wówczas był jeszcze niemal pusty, a który później, na początku lat 30., przemianowano na Plac Kaszubski. Pierwszy projekt kamienicy sporządził w maju 1927 r. Marian Baranowski, właściciel firmy budowlanej Marjan Baranowski, Budowniczy, Poznań-Gdynia, absolwent Państwowej Szkoły Budowniczej w Poznaniu. Jednakże miesiąc później, 22.06.1927 r., nowy projekt fasady budynku wykonany został przez Mariana Maślińskiego pełniącego wówczas funkcję budowniczego miejskiego w Gdyni. Wtedy też Emilia Rachmielowska – żona Władysława, występująca odtąd w korespondencji urzędowej jako właścicielka nieruchomości – otrzymała zezwolenie na budowę domu. Jeszcze w tym samym roku Bank Gospodarstwa Krajowego udzielił jej pożyczki z Państwowego Funduszu Budowlanego w wysokości 80 tys. zł na prace budowlane. Tynkowanie fasady ukończone zostało 1.09.1929 r., a odbiór budynku w stanie gotowym nastąpił w kolejnym miesiącu, w dniu 29.11.1929 r. Właściciele wprowadzili się do niego jednak już w czerwcu 1929 r., do mieszkania pod numerem 7.

Nowy budynek był domem mieszkalno-handlowym, bezoficynowym, z wysokim dachem 2-spadowym krytym od frontu czerwoną dachówką i z mieszkalnym poddaszem. Jego plan miał zarys zbliżony do prostokąta o wymiarach 14,2 m od frontu i 12,5 m z boku. Ponieważ przed przyjazdem do Gdyni E. Rachmielowska wraz z mężem prowadziła w Bydgoszczy zakład rymarski i skład galanterii, jeszcze w kwietniu 1927 r. wnioskowała ona do władz gdyńskich o zezwolenie na budowę w podwórzu „1-piętrowego budynku warsztatów rymarskich i siodlarskich z mieszkaniami”. Nie uzyskała jednak na to zgody i zakład o tym profilu zamierzano urządzić na parterze kamienicy.

Forma stylowa kamienicy była oryginalna, utrzymana w zmodernizowanej wersji historyzmu nawiązującej do modnego w początkach XX w. nurtu malowniczego i stylistyki Landhausu. Wprowadzała do gdyńskiej architektury motyw mocno wysuniętego, otwartego wykusza z loggiami, biegnącego przez wysokość wszystkich 3 pięter i zakończonego balkonem poddasza. Ta część fasady była 6-osiowa, a umieszczony centralnie wykusz obejmował 2 środkowe osie okienne. Pierwotnie zarówno wykusz, jak i 2 skrajne okna po obu jego stronach podkreślone były otynkowanymi na biało pasami lizen, podobnie zresztą jak przebiegający nad nimi gładki fryz. Widać to dobrze na archiwalnych fotografiach, choć dziś niestety te podziały uległy zatarciu. Nadal czytelny jest za to mocno wysunięty gzyms, nad którym w pasie poddasza widnieje 3-osiowa facjatka z trójkątnym zwieńczeniem i 2 niewielkie lukarny. Murowaną balustradę balkonu przed facjatką ozdobiono kulami.

Mieszkania rozplanowane były tradycyjne, z głównymi pokojami od frontu, a sypialnią, kuchnią oraz łazienką z WC umieszczonymi rzędem w trakcie tylnym. Na każdej kondygnacji znajdowało się jedno duże mieszkanie, lecz istniała także możliwość wynajęcia oddzielnie pokoju sublokatorskiego z własnym wejściem. Pierwotnie w projekcie, prócz znajdującej się z boku głównej klatki schodowej, przewidziano dodatkowo tzw. schody kuchenne, co było w Gdyni rozwiązaniem rzadkim i z czego ostatecznie zrezygnowano, umieszczając w tym miejscu pokój służbowy. Budynek miał układ kalenicowy, ściany z cegły, stropy na belkach drewnianych, dach drewniany i ogrzewanie piecowe.

Po śmierci męża E. Rachmielowska w marcu 1930 r. sprzedała pół swej kamienicy państwu Marianowi i Marii Jaszczyńskim z Poznania, a drugą połowę kupił w dwóch etapach – w latach 1933 i 1934 – Józef Borowski z Bydgoszczy. Nadal jednak Rachmielowska zajmowała mieszkanie pod numerem 7 w swej dawnej nieruchomości.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2024 r.)

Bibliografia

Księga adresowa Gdynia (Port). Lipiec 1931.

K. Małkowski, Gdynia, przewodnik, Warszawa 1989.

M.J. Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003.