Kamienica Makarego Gliszczyńskiego, ul. Abrahama 41

Autor projektu: Władysław Madeła, 1937 r.

Data budowy/powstania: 1937-1938

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście, ul. Abrahama 41

• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Abrahama 41 pochodząca z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Abrahama 41 pochodząca z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Fotografia z karty ewidencyjnej budynku przy ul. Abrahama 41 pochodząca z czasów okupacji niemieckiej (róg Armii Krajowej).
• 
  Kamienica Gliszczyńskiego przy ul. Abrahama 41 - zdjęcie współczesne

Architektura i historia

Narożna kamienica u zbiegu ul. Abrahama i Armii Krajowej (ówczesnej ul. Kwiatkowskiego) powstała na zamówienie Makarego Gliszczyńskiego, kupca z Tczewa, właściciela Składu Bławatów, Konfekcji i Galanterii. Sporządzenie projektu domu powierzył on Władysławowi Madele, budowniczemu z dyplomem Szkoły Techniczno-Budowlanej w Strelitz (Strzelce) w Meklenburgii, który w 1927 r. przyjechał do Gdyni z Nowego w powiecie świeckim i odtąd prowadził tu przedsiębiorstwo budowlane.

W. Madeła był jednym z niewielu dawnych gdyńskich budowniczych, który od 1937 r. – na równi z dyplomowanymi inżynierami i architektami – posiadał „uprawnienia rządowe do kierowania robotami budowlanymi i sporządzania projektów”. Przedłożony przez niego we wrześniu 1937 r. projekt został zatwierdzony dwa miesiące później, 19 listopada, w Oddziale Nadzoru Budowlanego Komisariatu Rządu w Gdyni i wówczas również wydane zostało pozwolenie na budowę.

Prace wykonawcze rozpoczęły się 22 listopada pod kierunkiem W. Madeły, a nad bezpieczeństwem konstrukcyjnym czuwał ustanowiony dodatkowo w pozwoleniu na budowę „kierownik konstrukcyjny, inż. Stanisław Obmiński”. Cały budynek oddano w stanie gotowym 1.09.1938 r., koszt robót wyniósł 285 tys. zł, a na ich wykonanie właściciel otrzymał wiosną 1938 r. kredyt z Państwowego Funduszu Budowlanego w wysokości 95 tys. zł.

Powstał dom 4-piętrowy od ul. Kwiatkowskiego (obecnej ul. Armii Krajowej), a 5-piętrowy od ul. Abrahama, z 5. piętrem wycofanym 1,5 m od lica. W czerwcu 1939 r. budynek otynkowano.

Kamienica M. Gliszczyńskiego pod względem stylowym stanowi jedną z bardziej charakterystycznych realizacji późnego funkcjonalizmu w Gdyni, łączącą ekspresyjnie formy kubiczne z opływowymi. Dominantę kompozycyjną jej bryły stanowi asymetrycznie założony narożnik, którego część półokrągła, z głębokimi loggiami przechodzi podwójnym, prostym uskokiem w skrzydło od ul. Abrahama. Główny trzon każdej z obu elewacji jest 5-osiowy, z oknami połączonymi pasmowo linią gzymsów podokiennych i lekkim cofnięciem międzyokiennych filarków. Jednak niższa fasada została przedłużona nad bramą przejazdową o szóstą oś okienną, wyodrębnioną plastycznie i bezpasmową. Mocno zaznaczony gzyms koronujący zaprojektowano – zapewne dla podkreślenia efektu uskokowego – na kilku różnych poziomach – na wysokości 19,23 m nad czwartym piętrem od ul. Armii Krajowej, na wysokości 18,74 m nad czwartym piętrem od ul. Abrahama i na wysokości 21,37 m nad cofniętym od lica piątym piętrem powyżej. W szerokości tego cofnięcia znajdował się wydłużony taras, pierwotnie obramowany metalową balustradą, lecz w okresie powojennym, w 1971 r. obudowany loggiami.

Ściany pięter otrzymały jasną, gładką wyprawę tynkową kontrastującą wyraziście z ażurową strukturą mocno przeszklonego parteru, za którego szerokimi witrynami widniały pomalowane na biało filary nośne, eksponując modny efekt „domu na słupach” i „wolnej fasady”. Starannie opracowano lastrykową posadzkę podcienia wejściowego, z czarną bordiurą i okrągłym polem z inicjałami właściciela (MG) w środku.

Kamienica miała rozplanowanie tradycyjne, z pokojami w traktach frontowych, klatkami schodowymi i częścią sanitarną oraz gospodarczą od tyłu. W każdym skrzydle zaprojektowano oddzielną klatkę schodową z windą oraz 2 mieszkaniami na piętrze. Były to mieszkania 2-pokojowe ze służbówką, kuchnią i łazienką połączoną z toaletą. Jedynie w narożniku znajdowały się mieszkania większe, 3-pokojowe, a od strony ul. Abrahama również pokoje kawalerskie.

Ceglana konstrukcja domu wsparta została wewnątrz żelbetowymi filarami, fundamenty i schody były betonowe, stropy ceramiczne typu Pomorze, a w mieszkaniach zainstalowano centralne ogrzewanie oraz gazowe kuchenki i piece łazienkowe.

Na parterze powstały lokale sklepowe, jednak krótko po ukończeniu budowy, w grudniu 1938 r. w narożniku urządzono nowoczesną kawiarnię.

Po wojnie współwłaścicielami kamienicy były dzieci M. Gliszczyńskiego i jego żony Ewy – Halina i Romuald Gliszczyńscy, a do dziś, tradycyjnie, centralna część parteru przeznaczona jest na funkcję gastronomiczną.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2025 r.)  

Bibliografia

Maria (Jolanta) Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993

Maria Jolanta Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003

Arkadiusz Brzęczek, Sekrety gdyńskich kamienic, Gdańsk 2018