Kamienica Ludwika Grzenkowicza, ul. Abrahama 5

Data budowy: 1927 r.

Lokalizacja: Gdynia - Śródmieście, ul. Abrahama 5

• 
  Kamienica Grzenkowicza, ul. Abrahama 5

Architektura i historia

Niewielka kamienica przy ul. Abrahama 5 zbudowana została w 1927 r. przez Ludwika Grzenkowicza jako dom własny dla niego i jego żony Agnieszki, z częścią mieszkań na wynajem. Była to pierwsza kamienica wzniesiona w gdyńskim śródmieściu. Zezwolenie na budowę wydał Miejski Urząd Budowlany 9.09.1926 r., a budowę ukończono w kwietniu następnego roku. Pracami kierował budowniczy Brunon Kowalski, który w 1923 r. przyjechał do Gdyni z Mezowa pod Kartuzami. Przypuszczalnie on też był projektantem budynku, choć tej informacji nie udało się źródłowo potwierdzić.

Dom powstał blisko zabudowań dawnego gdyńskiego siedliska, przy nieurządzonej jeszcze do końca ul. Abrahama. Był 2,5-kondygnacyjny, na planie prostokąta, o długości frontu 14 m i szerokości 9 m, kalenicowy, zwieńczony wysokim, dwupołaciowym dachem kryjącym mieszkalne poddasze. Niewielka skala budynku miała jeszcze charakter małomiasteczkowy, choć stylowa architektura podkreślała jego śródmiejski charakter.

Projektant nadał kamienicy formy historyzmu romantycznego łączącego uproszczone elementy klasyczne i barokowe. Fasada jest 5-osiowa, z 2 pilastrami porządku wielkiego ujmującymi oś środkową i 2 umieszczonymi skrajnie. Charakterystyczny motyw stanowi zwieńczenie facjatki w osi środkowej, z fantazyjnym trójkątnym naczółkiem attykowym z wolutami i owalnym prześwitem. Pod naczółkiem znajduje się okno facjatki, zamknięte odcinkiem łuku i tworzące wraz z bocznymi płycinami uproszczony motyw tzw. serliany. Pozostałe okna dachu umieszczono w lukarnach z trójkątnymi tympanonami. Oś środkowa kamienicy podkreślona została dodatkowo balkonem, pod którym znajdowało się ozdobne wejście z owalnym nadświetlem i przeszklonymi, pięknie rzeźbionymi drzwiami.

Projekt przewidywał na wszystkich kondygnacjach funkcję mieszkalną. Prosty, symetryczny układ przestrzenny z położoną centralnie od tyłu klatką schodową mieścił 2 małe, 2-pokojowe mieszkaniami na kondygnacji. Rozplanowanie każdego mieszkania było tradycyjne, z pokojami w trakcie frontowym, a kuchnią, służbówką i łazienką wraz z ubikacją (WC) w trakcie tylnym. Krótki wewnętrzny korytarz zapewniał samodzielny dostęp do wszystkich tych pomieszczeń. Konstrukcja ścian domu była również tradycyjna, murowana z cegły, ze stropami na belkach drewnianych, drewnianymi schodami i drewnianym, asymetrycznym dachem o stromej frontowej połaci krytej dachówką. Pomieszczenia ogrzewano piecami.

Krótko po ukończeniu budowy kondygnacja parterowa domu wynajęta została na tymczasową siedzibę przeniesionego z Gdańska do Gdyni Wydziału Morskiego Państwowego Instytutu Meteorologicznego. Dla tej prestiżowej i zasłużonej placówki badawczej na przełomie lat 1927 i 1928 wybudowano na tyłach kamienicy od południa jednokondygnacyjne skrzydło niewielkiej oficyny bocznej. Ta murowana przybudówka wraz z parterem domu oraz jego podwórzem umożliwiły funkcjonowanie Instytutu aż do 1930 r., kiedy to przeniósł się on do nowej siedziby przy ul. Nadbrzeżnej (dziś ul. Waszyngtona 42).

Współcześnie, w pierwszej dekadzie naszego stulecia kondygnacja parterowa kamienicy przystosowana została do funkcji handlowej. Utworzono wewnętrzny przedsionek wejściowy, a 2 dolne okna po obu stronach wejścia połączono, tworząc przeszklone witryny zachowujące ogólny zarys pierwotnych podziałów. Niestety wymianie uległy wówczas zabytkowe drzwi wejściowe kamienicy, które przechowywane są w zbiorach Muzeum Miasta Gdyni.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2024 r.)

Bibliografia

Księga adresowa Gdynia (Port). Lipiec 1931.

M.J. Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003.

A. Brzęczek, Sekrety gdyńskich kamienic, Gdańsk 2018.