Kamienica Józefa i Marii Trybińskich, ul. Świętojańska 77

Autor projektu: Zbigniew Kupiec, 1935 r.

Data budowy/powstania: 1935-1936

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście, ul. Świętojańska 77

• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Świętojańskiej 77 w Gdyni, fotografiami z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Fotografia z karty ewidencyjnej budynku przy ul. Świętojańskiej 77 w Gdyni, z czasów okupacji niemieckiej.

Architektura i historia

Józef Trybiński wraz z żoną Marią z Jaroszów Trybińską przyjechali do Gdyni z Bydgoszczy. W styczniu J. Trybiński był już właścicielem działki budowlanej przy ul. Świętojańskiej 77 sąsiadującej ze wszystkich stron – od północy, południa i wschodu – z parcelami rodziny Kurrów, od której zapewne nieruchomość zakupił. Projekt mającej powstać w tym miejscu 4-piętrowej kamienicy sporządzony został przez inż. Zbigniewa Kupca ze spółki architektonicznej Z. Kupiec i T. Kossak. Inżynierowie architekci SARP Obaj architekci ukończyli Wydział Architektury na Politechnice Lwowskiej i po otrzymaniu dyplomu przyjechali do Gdyni – Z. Kupiec w 1932 r., a Tadeusz Kossak w 1934 r. – tworząc tu pracownię, w której powstawały jedne z najciekawszych modernistycznych realizacji gdyńskich.

Projekt domu przy ul. Świętojańskiej 77 został zatwierdzony 2.07.1935 r. przez Naczelnika Wydziału Technicznego w Gdyni inż. M. Michalskiego, a 4 miesiące później Z. Kupiec wykonał projekt zamienny dla poddasza mieszkalnego będącego w istocie piątym, nieco niższym i cofniętym od lica piętrem budynku. W tej formie koncepcja została ponownie zatwierdzona w październiku 1935 r. Budowa trwała do końca 1936 r., a jej właściciele, państwo Trybińscy, otrzymali na ten cel pożyczkę z Państwowego Funduszu Budowlanego.

Kamienica przy ul. Świętojańskiej 77 jest budynkiem 4-piętrowym od frontu, z uskokowym cofnięciem piątego piętra, gdzie architekt pierwotnie projektował modernistyczny „taras na dachu”. Jej koncepcja stylowa stanowi jeden z najlepszych przykładów późno funkcjonalistycznej fasady gdyńskiej usytuowanej wewnątrz pierzei i inspirowanej formami europejskiego ekspresjonizmu.

W całej kompozycji zasadniczą rolę odgrywają wyraziście zarysowane pasy okienne podkreślone mocno wystającymi gzymsami, stanowiące motyw plastyczny wprowadzony do architektury miasta przez Z. Kupca i przez niego chętnie stosowany. Pasy te zaznaczone zostały nie tylko linią gzymsów podokiennych, ale też kontrastem kolorystyczno-fakturalnym ścianek między oknami. Ich fakturę wykonano przez poziome żłobkowanie opracowanej po kamieniarsku wyprawy tynkowej zabarwionej pigmentem w odcieniu brązowo czerwonym i wyeksponowanej wyraziście na tle jasnej, gładkiej ściany pięter. Lekkości całej bryle dodaje przeszklony parter „domu na słupach”, z ustawionymi w licu filarami stanowiącymi ościeża 4 witryn sklepowych. Filary te otrzymały również staranną oprawę żłobkowanego, brązowo czerwonego tynku, z dodatkowym obramowaniem płaską bordiurą. W osi budynku zaprojektowano podcień wejściowy, którego witryny zostały w narożnikach poprowadzone wielobocznym „zaokrągleniem”. Ekspresję plastyczną parteru podkreślają na całej długości fasady 2 wysunięte płyty gzymsowe, pionowo żłobkowane i utrzymane w tej samej kolorystyce co pozostałe części parteru. Element zdwojonej płyty gzymsowej nad parterem był swego rodzaju podpisem architektonicznym Z. Kupca i pojawiał się często w jego realizacjach śródmiejskich w Gdyni z tego okresu. Dom Trybińskich należy do najbardziej udanych realizacji gdyńskich, w których efekt faktur tynkarskich, żłobkowanych po kamieniarsku i barwionych odgrywał istotną rolę plastyczną, zwłaszcza w wystroju parteru i podcienia wejściowego.

Rozplanowanie kamienicy oparto na zarysie prostokąta o długości frontowej 18 m i szerokości 13 m, z wysuniętym o 2 m w głąb podwórza ryzalitem środkowym. Na każdym z głównych pięter były 2 założone symetrycznie 3-pokojowe mieszkania, z dużym hallem wewnętrznym, salonem połączonym z jadalnią oraz wydzieloną niewielkim przedpokojem strefą gospodarczą i sanitarną.

Ściany obwodowe i działowe budynku wykonano z cegły, lecz wewnątrz konstrukcja opierała się na żelbetowych słupach i podciągach, co umożliwiało „wolne” kształtowanie planu. Dach był drewniany, kryty papą, nad głównym korpusem dwuspadowy płaski , a w miejscu cofnięcia piątego piętra pulpitowy, z niezrealizowanym tarasem. W domu założono windę i centralne ogrzewanie.

Zaraz po zakończeniu budowy państwo Trybińscy wprowadzili się do nowego domu. Jednak w grudniu 1936 r., zapewne ze względów finansowych, sprzedali jego połowę Karolowi Kochowi, który – podobnie jak sam J. Trybiński – zajmował się handlem i również zamieszkał w kamienicy. Budynek przetrwał czasy wojny bez większych zniszczeń, a w 2020 r., po częściowym remoncie elewacji frontowej, odzyskał dawny blask.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2025 r.)

Bibliografia

Księga adresowa ziem zachodniej Polski. Gdynia – Wybrzeże wojew. pomorskie. Rocznik 1937-38

Maria (Jolanta) Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993

Maria Jolanta Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego,  Gdynia, Wydawnictwo Alter Ego 2003

Robert Hirsch, Ochrona i konserwacja historycznej architektury modernistycznej Gdyni, Gdańsk 2021