Kamienica Józefa Tutkowskiego, ul. Starowiejska 11

Autor projektu: Roman Wojkiewicz

Data budowy: 1929 r.

Lokalizacja: Gdynia - Śródmieście, ul. Starowiejska 11

• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. Starowiejskiej 11 w Gdyni sporządzona podczas okupacji niemieckiej
• 
  Budynek przy ul. Starowiejskiej 11

Architektura i historia

Obok budującej się jeszcze, pierwszej kamienicy Tutkowskich przy ul. Starowiejskiej 9, senior rodu, Józef Tutkowski zbudował duży, 3-piętrowy dom narożny dla swojego młodszego syna Stefana. Rodzina Tutkowskich wywodziła się z Załęża pod Kartuzami, skąd J. Tutkowski w 1900 r. przeniósł się do Gdyni, pojmując za żonę Joannę ze starego gdyńskiego rodu Kurr. Wniosek o zezwolenie na budowę kamienicy przy ul. Starowiejskiej 11 pochodził z września 1927 r., a projekt pod nazwą Budowa Domu Mieszkalnego i Handlowego J. Tutkowskiego nosi datę 11.11.1928 r. i podpis autorski budowniczego Romana Wojkiewicza, właściciela działającej w Gdyni już od 1922 r. firmy R. Wojkiewicz, budowniczy. Gdynia-Pomorze. W maju 1929 r. ten sam projektant wykonał plany uzupełniające oraz obliczenia statyczne i całość tej dokumentacji została zatwierdzona w gdyńskim Urzędzie Budowlanym. Budowa prowadzona przez R. Wojkiewicza już od listopada 1928 r. trwała do sierpnia 1929 r.

Architektura kamienicy jest przykładem zmodernizowanych form klasycyzmu akademickiego. Obie fasady domu, zarówno ta główna od ul. Starowiejskiej, jak i boczna od ówczesnej ul. Poniatowskiego, a późniejszej i obecnej ul. Zygmunta Augusta były szerokie i podobnie skomponowane. Jedyną różnicę stanowił niewielki, 5-boczny wykusz umieszczony w osi środkowej od ul. Starowiejskiej, zdradzający pewne wpływy stylistyki Landhausu i historyzmu malowniczego. Zamiast wykusza w elewacji bocznej umieszczono 2 piony balkonów. W obu fasadach głównym elementem artykulacji są podkreślone jasnym tynkiem lizeny międzyokienne, stojące na gzymsie parteru i podpierające gładki fryz i gzyms koronujący. Front główny jest 5-osiowy, a front od ulicy bocznej – 7-osiowy i zarówno jeden, jak i drugi zwieńczone są zakończoną trójkątnie attyką z półowalnym oknem poddasza. Parter budynku, gdzie mieściły się lokale handlowe z dużymi witrynami, został podkreślony poziomym boniowaniem.

Kamienica J. Tutkowskiego była domem mieszkalno-handlowym, przekrytym wysokim dachem dwuspadowym każdego skrzydła, z częściowo mieszkalnym poddaszem. Front od ul. Starowiejskiej liczył 20,3 m długości, a od ulicy bocznej – 30,5 m. Budynek miał 2 klatki schodowe (po jednej w każdym skrzydle) i bramę przejazdową od ul. Zygmunta Augusta. Na każdym piętrze znajdowały się 3 duże mieszkania – dwa 4-pokojowe i jedno 3-pokojowe, o rozplanowaniu tradycyjnym, a więc z pokojami od frontu, a pomieszczeniami, takimi jak kuchnia, służbówka i łazienka z WC, umieszczonymi w jednym rzędzie od tyłu. Pomieszczenia te miały wąski, mocno wydłużony kształt, ale oświetlone były oknami i połączone korytarzem. Ściany domu wykonano z cegły, stropy nad piwnicami na „dźwigarach żelaznych” (Kleina), nad pozostałymi kondygnacjami na belkach drewnianych, dach drewniany kryty dachówką.

Eksponowane miejsce w parterze kamienicy zajmowała otwarta w 1932 r. cukiernia i kawiarnia J. Tutkowskiego. W prasie zmieścił on wówczas ogłoszenie tej treści: „Niniejszym zawiadamiam, że przeniosłem swoją CUKIERNIĘ i KAWIARNIĘ do nowego lokalu nar. Starowiejskiej i Zygmunta Augusta. Otwarcie nastąpi w dniu 27 czerwca r.b. Józef Tutkowski”. Nosiła ona nazwę „Starowiejska”. Lokal J. Tutkowskiego musiał cieszyć się powodzeniem, bo w marcu 1934 r. Tutkowski skierował do Nadzoru Budowlanego przy Komisariacie Rządu w Gdyni wniosek o zezwolenie na powiększenie cukierni i kawiarni. Nie uzyskał jednak na to zgody. Cukiernia zapewne oferowała również wyroby pochodzące z piekarni mieszczącej się w podwórzu jego pierwszej kamienicy przy ul. Starowiejskiej 9. Także ta piekarnia była bardzo popularna i działała jeszcze długo po II wojnie światowej, do lat 60. XX w. Do dziś oba domy pozostają w rękach rodziny Tutkowskich i ich spadkobierców,

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2024 r.)

Bibliografia

Księga adresowa Gdynia (Port). Lipiec 1931.

M.J. Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993.

M.J. Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003.

A. Brzęczek, Nowe sekrety gdyńskich kamienic, Gdańsk 2019.