Kamienica Józefa Skwiercza, ul. 10 Lutego 21

Autor projektu: arch. Jan Serocki

Data powstania: 1934 r.

Lokalizacja: Gdynia - Śródmieście, ul. 10 Lutego 21

• 
  Budynek przy ul. 10 Lutego 21, autor: nieznany, 1940-1943; ze zbiorów Muzeum Miasta Gdyni.
• 
  Karta ewidencyjna budynku przy ul. 10 Lutego 21 z zespołu 32 kart z fotografiami budynków z czasów okupacji niemieckiej.
• 
  Zniszczenia Gdyni po nalocie aliantów z 9.10.1943 r., posesja przy ul. 10 Lutego 21-25 (niem. Herman-Gőring-Strasse).

Architektura i historia

Józef Skwiercz, kupiec gdyński, przedstawiciel bogatej kaszubskiej rodziny rolniczej Skwierczów związanej z Gdynią od zarania XIX w., zbudował w początkach lat 30. przy ul. 10 Lutego swą drugą kamienicę. Stanęła ona obok tej pierwszej spod numeru 23, 2-piętrowej i dziś nieistniejącej, a ukończonej jako jedna z pierwszych w śródmieściu Gdyni w grudniu 1927 r. Drugi dom miał być już 4-piętrowy, o szerokim, liczącym ponad 28 m froncie i wysokości w linii ulicy 18 m. Jego projekt wykonany został przez architekta-budowniczego Jana Serockiego, który swe wykształcenie techniczne zdobył w Szkole Inżynierskiej im. Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda w Warszawie. Dom stanąć miał w miejscu piętrowej willi letniskowej J. Skwiercza, z częściowym zaadaptowaniem jej układu, co widać w zachodniej, węższej niż całość części budynku. Koncepcja projektowa została zatwierdzona 20.02.1931 r. w Starostwie Grodzkim w Gdyni przez inż. Piaskiewicza. W tym dniu wydano też zezwolenie na budowę. Jej koszty oszacowano na 35 tys. zł. Rozpoczętymi w lutym pracami budowlanymi kierował J. Serocki wraz z firmą Przedsiębiorstwo Robót Na- i podziemnych – biuro architektoniczne L. Narzyński – budowniczy Gdynia, ul. Św. Jańska. 3 miesiące później, dokładnie 4.05.1931 r., J. Skwiercz złożył ponownie prośbę o zezwolenie na budowę kamienicy, przedstawiając już urealniony jej koszt w wysokości 170 tys. zł, i znowu otrzymał zezwolenie od inż. Piaskiewicza. Od listopada 1931 r. budową kierował już nie J. Serocki, ale inż. arch. Leon Mazalon, który doprowadził ją do końca w maju 1932 r. Tynki położono dwa lata później, w maju 1934 r.

Architektura kamienicy stanowi połączenie stylistyki funkcjonalizmu z elementami art déco. Kompozycja jest symetryczna, 9-osiowa, z główną osią okienną podkreśloną wysuniętym przed lico pięter płytkim quasi-ryzalitem i bordiurą w stylu art déco, o 3 uskokowych, biegnących dookoła warstwach klinkierowych. Górny gzyms ryzalitu założono nieco wyżej niż krawędź dachu. Okna bocznych części fasady zostały zgrupowane po 2 i połączone w pasma przez lekkie wycofanie filarków międzyokiennych, ton ciemniejszą kolorystykę oraz listwy parapetowe. Parter skontrastowano ciemnym kolorem i fakturą.

Powstał duży 4-piętrowy dom z 4 lokalami handlowymi i bramą przejazdową w parterze. Na kondygnacjach mieszkalnych znajdowały się 2 mieszkania: jedno bardzo duże 5-pokojowe, a drugie małe 2-pokojowe, w starszej części budynku. Ich rozplanowanie wykazuje wyraźne pokrewieństwo z rozwiązaniami tradycyjnymi, o niemal równych pokojach od frontu oraz z kuchnią i pomieszczeniami sanitarnymi rzędem w tylnym trakcie. Jednak w dużych mieszkaniach założono już szeroki hall recepcyjny, a między głównymi pokojami umieszczono szeroko otwierane, składane drzwi. Dom wykonany został z cegły, ze stropami na belkach żelbetowych, drewnianym dachem 2-spadowym o małym nachyleniu połaci i niewidocznym od strony ulicy. Mieszkania ogrzewano piecami kaflowymi.

J. Skwiercz, budując swą kamienicę, wzniósł również z tyłu, od podwórza parterową przybudówkę przeznaczoną na składy handlowe i biura dla swojej firmy Bałtyk – Składy Materiałów Budowlanych. Początkowo, w sierpniu tegoż roku, władze odmówiły pozwolenia na tę budowę, ale w sprawie interweniował wicewojewoda pomorski dr Seydlitz, prosząc o cofnięcie odmowy z uwagi na „wyjątkowe warunki i konieczność powstania w Gdyni (…) większego przedsiębiorstwa artykułów żelaza, narzędzi i materiałów budowlanych” oraz „uniezależnienia się od bliskiego rynku gdańskiego”. Odmowę cofnięto, pozwolenie na dobudowę składów handlowych i biur zostało wydane 30.12.1931 r., a firma Bałtyk reklamowała się w 1931 r. jako „Skład żelaza, narzędzi, sprzętów kuchennych i materiałów budowlanych. Porcelana, fajans. szkło”. Później obiekt ten pełnił również inne funkcje – w 1933 r. znajdowała się tu kancelaria Gdyńskiej Szkoły Muzycznej kierowanej przez dyrektora Jana Niwińskiego, a w latach 1937-1938 zajmował go razem z częścią parteru kamienicy kabaret Alhambra. Dziś dom i jego zaplecze są nadal w rękach rodziny Skwierczów. Niestety kilkanaście lat temu kamienicę nadbudowano dodatkową niską kondygnacją mieszkalną.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2024 r.)

Bibliografia

Księga adresowa Gdynia (Port). Lipiec 1931.

Księga adresowa ziem zachodniej Polski. Gdynia – Wybrzeże wojew. pomorskie. Rocznik 1937-38.

M.J. Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia: Wydawnictwo „Alter Ego” Sławomir Kitowski, 2003.