Kamienica Agnieszki Grubbówny, ul. Świętojańska 3

Autor projektu: Jan Bochniak, 1935 r.

Data budowy/powstania: 1935-1936

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście, ul. Świętojańska 3

Architektura i historia

Dom Agnieszki Grubbówny, córki najbogatszego gdyńskiego gospodarza, Augustyna Grubby, a później wieloletniego radnego miasta Gdyni powstał u zbiegu ul. Świętojańskiej i Starowiejskiej, w pobliżu dawnego wiejskiego siedliska. Projekt 4-piętrowej kamienicy wykonany został w sierpniu 1935 r. przez inż. arch. Jana Bochniaka wywodzącego się ze środowiska lwowskiego, który projektował w Gdyni już od 1930 r.

Pozwolenie na budowę wydał 19 września ówczesny kierownik Nadzoru Budowlanego E. Sawnor i wówczas rozpoczęła się budowa. W jej trakcie, w maju 1936 r., sporządzono i zatwierdzono projekt zmieniający strych na mieszkania piątego piętra, a później również zaakceptowano niewielkie zmiany w parterze, piwnicy i elewacji budynku. W grudniu 1936 r. odebrano dom w stanie gotowym, a w listopadzie 1937 r. położono wyprawę zewnętrzną z tynków szlachetnych. Całkowity koszt prac wyniósł 280,8 tys. zł, z czego 90 tys. zł pochodziło z przyznanego w kwietniu 1936 r. kredytu z Państwowego Funduszu Budowlanego.

Kamienica przy ul. Świętojańskiej 3 jest budowlą 5-piętrową, z ostatnim piętrem mocno cofniętym od linii ulicy, wzniesioną na planie prostokąta o długości frontowej 24 m i szerokości 15 m. Jej wysokość od strony ulicy wynosi 18,3 m, a od strony podwórza – 21,5 m. Ceglaną konstrukcję murów połączono tu z żelbetową konstrukcją szkieletową, co umożliwiło wprowadzenie „wolnego planu” zarówno w mieszkaniach, jak i w zajmujących parter dwóch obszernych lokalach handlowych. Na każdym piętrze znajdują się 2 nowocześnie rozplanowane mieszkania, 4- i 3-pokojowe, o układzie 3-traktowym, każde z dużym hallem wewnętrznym, kuchnią i służbówką oraz usytuowaną przy ścianie szczytowej łazienką i toaletą. W strefie dziennej salon i jadalnię połączono szerokimi, składanymi drzwiami, a strefę nocną i gospodarczą wydzielono odrębnym przedpokojem. Ściany są murowane z cegły, stropy skrzynkowe typu Weissa, dach drewniany płaski. W domu zainstalowano centralne ogrzewanie i windę.

J. Bochniak nadał kamienicy formy stylowe późnego funkcjonalizmu połączone ze stylem międzynarodowym i elegancją „nurtu luksusowego” lat 30. Zaproponował nową wersję plastyczną fasady położonej wewnątrz pierzei, minimalistycznej w swym wyrazie, z jasną, zupełnie płaską, bezbalkonową i bezgzymsową ścianą pięter, skontrastowaną tylko z niematerialnym pasmem przeszklonego parteru.

Fasada jest 5-osiowa, a regularny rytm szerokich okien podzielonych na 4 jednakowe pionowe pola sprzężony został z podziałami wyprawy tynkowej o płaskim boniowaniu tworzącym imitację okładziny kamiennej. Harmonijna prostota tego rozwiązania kompozycyjnego ma swe źródło w starannym doborze proporcji poszczególnych elementów: pola tynkowe nawiązują ściśle swymi wymiarami do podziałów wewnątrzokiennych, a zarys każdego okna tworzy prostokąt geometrycznie podobny do zarysu ściany frontowej pięter.

Atrakcyjnie zaprojektowano również parter budynku, stosując w nim modny postulat „wolnej fasady” i eksponując efekt „domu na słupach”. Za przeźroczystą powłoką witryn sklepowych widoczny był przebój architektoniczny tamtych lat – wolnostojące, okrągłe filary konstrukcji szkieletowej pomalowane na biało, wokół których w osi budynku poprowadzono cylindrycznie zaokrąglone linie przeszkleń podcienia wejściowego. Opływową formę architekt podkreślił tu układem nieprzeszklonego quasinadświetla i delikatnym rysunkiem szczeblin okiennych. Cały pas parteru zaakcentowany został dodatkowo lekko wysuniętym przed lico, białym obramowaniem.

W parterze J. Bochniak zastosował więc aż cztery z „pięciu punktów architektury nowoczesnej” Le Corbusiera: „wolny plan”, „wolną fasadę”, „filary” oraz „okno wstęgowe”. Do dziś szczęśliwie zachowały się także wyjątkowo starannie opracowane drewniane ramy, w których osadzone były przeszklenia witryn sklepowych – płycinowe, tworzące prostokątne lub kwadratowe pola utrzymane w brązowej kolorystyce

Zaraz po ukończeniu budowy lokale sklepowe parteru zostały wynajęte. Do jednego z nich wprowadził się Magazyn Artykułów Męskich, Damskich i Dziecięcych Heleny Waryleskiej, który działał tam aż do 1939 r.

Szczęśliwie kamienica nie odniosła większych zniszczeń w trakcie działań wojennych. Krótko po wojnie znajdowała się tu siedziba Polskiej Partii Robotniczej, a na parterze księgarnia Książka. Dziś dom pozostaje w rękach rodziny Grubbów.

autorka: Maria Jolanta Sołtysik (2025 r.)

Bibliografia:

Księga adresowa ziem zachodniej Polski. Gdynia – Wybrzeże wojew. pomorskie. Rocznik 1937-38

Maria (Jolanta) Sołtysik, Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993

Maria Jolanta Sołtysik, Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia, Wydawnictwo Alter Ego 2003