Fotoplastykon

To dawne urządzenie widowiskowe, umożliwiające widzom indywidualne oglądanie stereoskopowych obrazów fotograficznych. Jedyny w Gdyni fotoplastykon mieścił się przy skwerze Kościuszki 18, powstał w latach 50. XX w. Prowadził go st. bsm. Paweł Płonka, operator filmowy i fotograf. W czasie II wojny światowej pływał w konwojach, został ranny w czasie walki, jaką okręt Garland stoczył w obronie konwoju PQ 16, i która rozsławiła okręt. Do kraju powrócił jako inwalida.

Po wejściu do fotoplastykonu w przedsionku opłacało się wstęp i przechodziło za zasłonę, do zaciemnionej sali z aparaturą podobną do zaprezentowanej w filmie Juliusza Machulskiego Vabank. Na dużej walcowej obudowie rozmieszczonych było wiele cylindrycznych „okularów”, przed każdymi stało krzesło. Siadało się i przez okulary oglądało przezrocza. Seanse były poświęcone głównie tematyce krajoznawczej, w oknie wywieszano malowane ręcznie, ilustrowane afisze informujące o tematyce. Można było obejrzeć tam mnóstwo morskich, wojennych przezroczy z lat II wojny światowej.

Po likwidacji fotoplastykonu w 1966 r. lokal ten był długo nieczynny, a potem PSS Społem [Powszechna Spółdzielnia Spożywców] otworzyła tam słynny w latach 70. XX w. bar Kapitański. St. bsm. P. Płonka z rzędami alianckich odznaczeń na piersi stał się nadwornym fotografem turystów odwiedzających okręt-muzeum ORP Burza.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)