Elektrownia portowa (pierwsza)

Data powstania: 1922 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Warsztatowa, dawne tereny gospodarcze Urzędu Morskiego

Widok pierwszej elektrowni portowej u nasady mola Węglowego.

Początek budowy mola Węglowego – pierwsza elektrownia portowa.

Elektrownia portowa – początek infrastruktury technicznej portu gdyńskiego

Elektrownia portowa, zlokalizowana na północ od nasady mola portu tymczasowego, była jedną z pierwszych inwestycji w ramach budowy portu gdyńskiego. Budowa rozpoczęła się w 1922 r. i prawdopodobnie była pierwszym obiektem murowanym na tym terenie.

Zachowana dokumentacja ikonograficzna pozwala odtworzyć kolejne etapy jej rozbudowy. Początkowo elektrownia miała formę niewielkiego budynku o wymiarach 10,3 × 19,5 m. Był to parterowy obiekt z użytkowym poddaszem, nakryty dwuspadowym dachem. Elewacje wschodnia i zachodnia zdobiły dekoracyjne szczyty z falistymi uskokami i półokrągłymi zwieńczeniami, inspirowane barokowymi formami architektonicznymi. Detale, takie jak narożne skarpy, płycinowe oprawy okienne oraz gzymsy, reprezentowały stylistykę historyzmu XX wieku z elementami architektury narodowej.

Wkrótce po ukończeniu pierwszego etapu przystąpiono do rozbudowy obiektu. Dobudowano drugą bryłę o zbliżonych wymiarach, której kalenica została ustawiona prostopadle do pierwotnej części. W 1927 r. dokonano nadbudowy jednej kondygnacji nad całym nowym skrzydłem, co nadało obiektowi bardziej rozbudowany charakter. Szczyt południowy zyskał uproszczoną formę geometryczną, podkreśloną dekoracyjnymi esownicami.

Teren wokół elektrowni stał się fundamentem dla przyszłego zaplecza gospodarczego i technicznego Urzędu Morskiego. Z czasem kompleks rozbudowano o murowane budynki magazynowe i warsztaty techniczne, które uzupełniły istniejące obiekty drewniane. W miarę rozwoju infrastruktury portu kompleks pierwszej elektrowni portowej został płynnie włączony w docelowy układ komunikacyjny. Od wschodu ograniczało go Nabrzeże Duńskie, a od zachodu nasyp ul. Mostowej. Główna droga biegnąca wzdłuż kompleksu została nazwana ul. Warsztatową.

Elektrownia portowa, jako jeden z pierwszych trwałych obiektów na terenie powstającego portu, odegrała istotną rolę w jego rozwoju. Była nie tylko kluczowym elementem infrastruktury technicznej, ale także punktem orientacyjnym w przestrzeni portowej. Jej architektura, łącząca tradycyjne formy z funkcjonalnością, wpisywała się w estetykę wczesnych inwestycji portowych.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 88-90.

R. Mielczarek, Budowa portu handlowego w latach 1924-1939, Gdańsk 2001, s. 128.