Elektrownia Parowa Gródek

Autor projektu: inż. Czesław Kłoś

Data projektu/budowy: 1935-1936

Lokalizacja: Gdynia Śródmieście (Port), ul. Energetyków

• 
  Elektrownia Gródek w gdyńskim porcie.

Nowoczesna elektrownia parowa wzniesiona w latach 1935–1936, łącząca funkcjonalność przemysłową z awangardowym wyrazem architektonicznym

Jedną z kluczowych inwestycji infrastrukturalnych, towarzyszących planowanej w drugiej połowie lat 30. XX w. rozbudowie zaplecza przemysłowego gdyńskiego portu, była elektrownia parowa Pomorskiej Elektrowni Krajowej Gródek. Obiekt, o docelowej mocy 60 tys. KM, początkowo przewidziany na 10 tys. KM, zlokalizowano na południowym brzegu Kanału Portowego, w miejscu planowanego połączenia z Kanałem Przemysłowym.

Projekt opracowali inżynierowie z toruńskiej centrali elektrowni, pod kierunkiem Alfonsa Hoffmana, przy współpracy inż. Czesława Kłosia, który odpowiadał za budowlano-konstrukcyjne opracowanie dokumentacji oraz realizację robót przez swoje Przedsiębiorstwo Inżynieryjno-Budowlane Dr Cz. Kłoś i Sp. z o.o. Budowę prowadzono od lipca 1935 r. do listopada 1936 r.

Realizacja inwestycji obejmowała szereg specjalistycznych zadań: prace ziemne, odwiert studni artezyjskiej, fundamentowanie, wykonanie kanałów wodnych, bocznicy kolejowej, budynków pompowni i siłowni, a także montaż urządzeń wewnętrznych. Układ przestrzenny elektrowni podporządkowano całkowicie logice technologicznej. Budynek główny, o rzucie 66 × 17 m, składał się z 5 połączonych modułów: rozdzielni z biurami, maszynowni, pompowni (z laboratoriami i zapleczem pracowniczym), kotłowni oraz tzw. elewatorni.

W zależności od funkcji zastosowano różne rozwiązania konstrukcyjne: żelbet dla rozdzielni, maszynowni i pompowni oraz stal dla kotłowni i elewatorni. Początkowo rozważano pozostawienie widocznego szkieletu stalowego w duchu konstruktywizmu, jednak z obawy przed korozją oblicowano go cementową cegłą licową. Układ umożliwiał późniejszą rozbudowę w kierunku północno-zachodnim, co przewidziano już na etapie projektowania.

Architekturę budynku kształtowała wyraźna artykulacja wertykalna – zastosowano pionowe lizeny odpowiadające rozstawowi konstrukcji, co nadawało bryle monumentalny wyraz i wpisywało ją w nurt tzw. modernizmu wertykalnego. Rytmiczny podział elewacji odzwierciedlał wewnętrzną strukturę funkcjonalną. Duże powierzchnie przeszkleń i lekkość detalu sprawiały, że mimo przemysłowego charakteru, obiekt wyróżniał się wizualną „ażurowością”. Całość cechował inżynierski porządek i surowa estetyka, zbliżona do racjonalistycznych idei konstruktywizmu.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

K. Giełdom, Elektrownia „Gródek II” w Porcie Gdyńskim na tle dziejów rozwoju sieci energetycznej Gdyni i Polskiego Pomorza, w: Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura przemysłowa, portowa i jej ochrona, red. M. J. Sołtysik i R. Hirsch, Gdynia 2022, s. 212-221.

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 339-341.