Czernicki Xawery

Czernicki Xawery Stanisław (1882-1940). Inżynier budownictwa okrętowego, kontradmirał, szef służb Kierownictwa Marynarki Wojennej. Projekt portu wojennego, opracowany przez komisję pod jego przewodnictwem, został w dużym stopniu zrealizowany w okresie międzywojennym. Z jego inicjatywy w 1936 r. utworzono w Państwowej Szkole Technicznej w Warszawie pierwszy w Polsce Wydział Budowy Okrętów i Konstrukcji Stalowych nadający dyplom techników. Zamordowany w Katyniu.

Przewodniczący przy Komisji Nadzorczej przy budowie okrętów Marynarki Wojennej inż. Xawery Czernicki, przy pracy w swoim biurze. Obok stoi zastępca ppłk inż. Stanisław Rymszewicz

Adm. Xawery Czernicki

1882-1920

Urodził się 16.10.1882 r. w majątku Giedejki, powiat oszmiański. Ojciec – ziemianin – był powstańcem 1863 r. Do szkół uczęszczał w Wilnie, Wydział Budowy Okrętów Morskiej Szkoły Inżynieryjnej ukończył w Kronsztadzie w 1905 r. i służył w porcie wojennym w Kronsztadzie. W latach 1908-1910 pracował w Rządowych Zakładach Budowy Okrętów w Sreteńsku, od 1910 r. – w Bałtyckich Zakładach Budowy Okrętów w Petersburgu, gdzie kierował budową pancerników Sewastopol i Pietropawłowsk, potem był jednym z dyrektorów Rosyjsko-Bałtyckiej Stoczni i Fabryki Amunicji w Rewlu w stopniu podpułkownika marynarki oraz prezesem Komitetu Polskiego na terenie Estonii.

1920-1939

W 1920 r. wrócił do kraju i walczył z bolszewikami. Jesienią tego roku został komendantem portu wojennego w Modlinie, w 1925 r. szef KMW [Kierownictwo Marynarki Wojennej] – kmdr Jerzy Świrski – powołał go na stanowisko przewodniczącego „komisji budowlanej do budowli lądowych w porcie wojennym w Gdyni” (czyli koszar, składów magazynów wojennych, bazy lądowej dla okrętów podwodnych, stoczni, warsztatów itp.). Projekt portu wojennego, opracowany przez komisję pod jego przewodnictwem, został przyjęty przez KMW i w dużym stopniu zrealizowany w okresie międzywojennym. W tym samym czasie pracował w komisji Ministerstwa Przemysłu i Handlu upoważnionej do odbioru statków dla nowo powstałego armatora Żegluga Polska. W lipcu 1926 r. wysłany został do Paryża do nadzorowania budowy niszczycieli Wicher i Burza. Po powrocie mianowano go szefem służb KMW. „Był to człowiek, do którego żywiłem specjalny kult i rodzaj uwielbienia za jego gentelmeńskie maniery, opanowanie, mądrość, wysokiej klasy fachowość, elegancję zewnętrzną i odwagę w podejmowaniu decyzji” – pisał o swoim szefie kmdr Eugeniusz Pławski. Xawery Czernicki był jednym z głównych rzeczników rozwoju polskiego przemysłu okrętowego, pod jego zwierzchnictwem rozpoczęto rozbudowę portu w Helu oraz stoczni Marynarki Wojennej w Gdyni. Zajmował się także sprawami kształcenia kadr dla przemysłu okrętowego. Z jego inicjatywy w 1936 r. utworzono w Państwowej Szkole Technicznej w Warszawie pierwszy w Polsce Wydział Budowy Okrętów i Konstrukcji Stalowych nadający dyplom techników. A w związku z antypolskimi ekscesami na Politechnice Gdańskiej w 1938 r. zapoczątkował działania mające na celu utworzenie na jednej z krajowych politechnik kierunku kształcenia inżynierów budownictwa okrętowego.

1939-1940

Wybuch wojny zastał go w KMW w Warszawie. Adm. J. Świrski zarządził wyjazd podległego sobie personelu wojskowego pociągiem ewakuacyjnym, który z Warszawy wyruszył na wschód, do Pińska. 12 września przekazał dowództwo pociągu X. Czernickiemu, a sam odjechał. Pociąg z powodu zbombardowanych torów definitywnie zakończył jazdę w Kostropolu. Gdy wojska radzieckie przekroczyły granicę, kontradmirał wraz z dziesięcioma najstarszymi oficerami został zatrzymany i wywieziony do obozu w Kozielsku. Został zamordowany w Katyniu.

Odznaczenia

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem zasługi, Krzyżem Walecznych, Medalem Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1920,Krzyżem Kawalerskim francuskiej Legii Honorowej, szwedzkim Orderem Miecza.

Rodzina

Jego żona po wojnie zamieszkała w Gdyni, zmarła w 1956 r. i pochowana w zbudowanym wcześniej na cmentarzu Witomińskim symbolicznym grobie X. Czernickiego z fałszywą datą i przyczyną śmierci. W październiku 1982 r., w 110. rocznicę urodzin kontradmirała Czernickiego, dowództwo jednostki z Pogórza i dowództwa Marynarki Wojennej odrestaurowały mogiłę i umieściły na niej tablicę z napisem informującym o dacie i miejscu, w którym zginął X. Czernicki. Centralna Składnica Marynarki Wojennej w 1993 r. wybrała za patrona Czernickiego i wystawiła obeliks zwieńczony repliką orła z Modlina.

autor: Walter Pater (2006 r.)