Chłodnia Portowa

Autor projektu: inż. Stanisław Rostkowski

Data powstania: 1930 r.

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), ul. Polska 20 / Nabrzeże Polskie

• 
  Chłodnia Portowa w widoku od strony Nabrzeża Rotterdamskiego.
• 
  Pożar budynku chłodni.
• 
  Pożar budynku chłodni.
• 
  Montaż dźwigów Chłodni Portowej na Nabrzeżu Polskim.
• 
  Chłodnia Portowa w widoku od strony ul. Polskiej, przed rozbudową.

Chłodnia Portowa – kluczowy element zaplecza eksportowego w porcie gdyńskim

Chłodnia Portowa w Gdyni odegrała kluczową rolę w rozwoju krajowego rolnictwa, umożliwiając osiągnięcie konkurencyjności na rynkach zagranicznych. Decyzja o jej budowie zapadła w lipcu 1928 r. z inicjatywy ministra przemysłu i handlu Eugeniusza Kwiatkowskiego podczas obrad Komitetu Ekonomicznego Ministrów. Projekt miał na celu stworzenie obiektu pozwalającego na eksport żywności, przede wszystkim do Wielkiej Brytanii, co wymagało chłodni o powierzchni 15 tys. m², z miejscem na jaja, masło, mięso oraz przestrzeń manipulacyjną.

Budowę chłodni zrealizowano dwuetapowo, a za organizację inwestycji odpowiadał Bank Rolnictwa Krajowego poprzez Komitet Budowy. Projekt przygotował inż. Stanisław Rostkowski, a wykonawcą była firma TRI z Poznania pod kierownictwem Jana Śmidowicza. Belgijska firma  Ateliers B. Lebrun z Nimy zaprojektowała i wykonała urządzenia chłodnicze, w tym cztery sprężarki amoniakalne oraz całą instalację chłodniczą. Chłodnię ulokowano przy pierwszym basenie wewnętrznym im. Marszałka Piłsudskiego, w pierwszej linii Nabrzeża Polskiego. Główny budynek oparty na rzucie o wymiarach 69 × 55 m zaprojektowano z przybudówką w kształcie litery C. W części technicznej znalazły się m.in. maszyny chłodnicze, transformator Pomorskiej Elektrowni Gródek i warsztaty. Część administracyjna mieściła biura, pomieszczenia socjalne i laboratoria.

Chłodnia została oddana do użytku 30.05.1930 r., a jej konstrukcja pozwalała na przechowanie w warunkach chłodniczych do 700 wagonów towaru. Obiekt wyposażono w nowoczesne rozwiązania, takie jak tory kolejowe prowadzące bezpośrednio do wnętrza chłodni oraz galerię wyładunkową z suwnicą umożliwiającą załadunek statków. System transportowy oparto na ośmiu windach towarowo-osobowych i klatkach schodowych. Konstrukcja budynku, bazująca na monolitycznych stropach grzybkowych według systemu Roberta Maillarta, zapewniała doskonałą izolację termiczną dzięki „nieprzerwanej warstwie ciepłochronnej”.

Architektura chłodni łączy funkcjonalność z estetyką. Główny budynek charakteryzuje się oszczędną formą, w której pionowa struktura szkieletu została podkreślona jasnymi tynkowanymi pasami kontrastującymi z wypełnieniami z cegły licowej. Część administracyjna nawiązuje do stylistyki art déco, wyróżniając się bardziej dekoracyjnymi detalami geometrycznymi oraz zdobieniami z cegły.

W drugiej połowie 1933 r. rozpoczęto rozbudowę chłodni o dwie dodatkowe kondygnacje, zwiększając jej pojemność do 1200 wagonów towaru. W trakcie prac doszło do pożaru (5.02.1934 r.), który uszkodził budynek, jednak jego odbudowa i modernizacja zostały ukończone w czerwcu 1934 r. Nowe kondygnacje wyróżniały się balkonami wspornikowymi z siatkowymi osłonami bezpieczeństwa.

Chłodnia Portowa była pierwszym tego typu obiektem w Polsce, stanowiącym profesjonalne zaplecze eksportowe dla krajowego rolnictwa. Jej sukces stał się wzorem dla kolejnych inwestycji w Warszawie, Łodzi i Wilnie. Architekt Jerzy Müller uznał ją za monumentalny przykład architektury portowej, która odegrała znaczącą rolę w kształtowaniu wizerunku tej części Gdyni.

autorka: Anna Orchowska (2024 r.)

Bibliografia

A. Orchowska, Frontem do morza, Gdańsk, s. 172-180.

A. Orchowska-Smolińska, A. Jaśkiewicz-Sojak, Modernistyczna architektura przemysłowa i jej ochrona – na przykładzie portu gdyńskiego, [w:] Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura lat międzywojennych i jej ochrona, red. M.J. Sołtysik i R. Hirsch, Gdynia 2009, s. 235.

M. Sołtysik, Gdynia miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993, s. 113-115.