Budynek Kąpieliska Portowego dla robotników Kamienny Róg

Lokalizacja: Gdynia-Śródmieście (Port), Nabrzeże Duńskie / ulica Warsztatowa (obiekt nieistniejący)

Historia i architektura

Zrealizowane w 1931 r. modernistyczne kąpielisko portowe, przeznaczone dla robotników zatrudnionych w porcie węglowym, stanowiło przykład wysokiego poziomu zaplecza socjalnego budowanego w międzywojennej Gdyni dla pracowników sektora portowego.

Usytuowany przy nasadzie Mola Węglowego obiekt powstał u zbiegu Nabrzeża Duńskiego i Szwedzkiego i zyskał charakterystyczną nazwę Kamienny Róg. Miano to – nadane najpewniej ze względu na specyficzne położenie – na trwałe przylgnęło do budynku, funkcjonując zarówno w dokumentacji, jak i w mowie potocznej pracowników. Był to prawdopodobnie jedyny portowy obiekt socjalny w Gdyni, który zyskał własne, powszechnie znane imię.

Nowoczesną jak na tamte czasy łaźnię i przebieralnię zaprojektowano z myślą o 90 robotnikach portu węglowego. W programie użytkowym uwzględniono m.in. 18 natrysków, 3 wanny oraz umywalnie i szatnie. Funkcjonalne rozplanowanie obiektu spełniało ówczesne standardy socjalne, istotnie podnosząc jakość pracy i higieny zatrudnionych.

Budynek zrealizowano w stylistyce umiarkowanego modernizmu, łącząc funkcjonalność z nowoczesnym wyrazem architektonicznym. Powstał w technologii szkieletowej – z zastosowaniem stropów grzybkowych i murowanych ścian. Rozczłonkowaną, symetryczną bryłę oparto na planie litery „T”, z wyższą, 2-kondygnacyjną partią środkową, wysuniętą w formie ryzalitu. Flankujące ją niższe skrzydła tworzyły klasyczny układ przestrzenny z czytelną hierarchią.

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kąpieliska był wystrój elewacji, utrzymany w estetyce nietynkowanej cegły. Horyzontalne pasy z cegły licowej w dwóch odcieniach – jaśniejszym i ciemniejszym – obiegały partie przyziemia i nadbudowy, akcentując podziały poziome oraz wzmacniając fakturalny wyraz ścian. W ceglane pasma rytmicznie wpisano otwory okienne, a górne partie elewacji zakończono pasmowymi gzymsami i tynkowanymi attykami.

Estetyka budynku nawiązywała do modernistycznej architektury ceglanej z obszaru Niemiec i Holandii, popularnej w Polsce lat 30. XX w. jako wyraz nowoczesności i trwałości materiałowej. Mimo skromnej kubatury, kąpielisko wyróżniało się wyrazistą formą, harmonijnie wpisując się w panoramę portu, w sąsiedztwie masywnych budynków przemysłowych i infrastruktury nabrzeżnej.

Kamienny Róg przez dziesięciolecia służył portowcom i marynarzom, będąc zarówno funkcjonalnym zapleczem, jak i miejscem nieformalnych spotkań. Jego historia zakończyła się definitywnie wraz z rozbiórką budynku pod koniec 2009 r.

autorka: Anna Orchowska (2025 r.)

Bibliografia

A. Orchowska-Smolińska, A. Jaśkiewicz-Sojak, Modernistyczna architektura przemysłowa i jej ochrona – na przykładzie portu gdyńskiego, w: Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni. Architektura lat międzywojennych i jej ochrona, red. M. J. Sołtysik i R. Hirsch, Gdynia 2009, s. 233-234.

A. Orchowska, Frontem do morza: plan, budowa i architektura portu w Gdyni, Gdańsk, s. 285-286.