Środowisko abiotyczne i biotyczne

Środowisko abiotyczne tworzą elementy przyrody nieożywionej, zaś środowisko biotyczne – organizmy roślinne i zwierzęce.

Środowisko abiotyczne

Rodzaj podłoża, formy geomorfologiczne dna, temperatura, zasolenie wody morskiej i inne cechy przyrody nieożywionej są nazywane elementami środowiska abiotycznego. Do elementów abiotycznych należą też m.in. gazy wchodzące w skład powietrza i rozpuszczone w wodzie oraz sole odżywcze, czyli niezbędne do życia związki azotu i fosforu.

Środowisko abiotyczne jest w ekologii nazywane biotopem. Biotop stwarza specyficzne warunki żywym elementom środowiska – bakteriom, grzybom, glonom, roślinom i zwierzętom (czyli biocenozie) – i wraz z nimi tworzy ekosystem.

Środowisko biotyczne

Całość organizmów zwierzęcych i roślinnych oraz mikroorganizmów występujących w tym samym czasie i przestrzeni (biotopie) nazywa się biocenozą. Istnieje silny związek między biotopem a biocenozą. Elementy abiotyczne wpływają ograniczająco i regulująco na organizmy żywe. Z kolei organizmy żywe znacznie ingerują w biotop, modyfikując warunki fizyczne i chemiczne do swoich potrzeb. Środowisko południowego Bałtyku, ze względu na niewielkie zasolenie, jest zasiedlane przez gatunki zarówno morskie, jak i słodkowodne, które zaadaptowały się do życia w takich warunkach.

Różnorodność gatunkowa tych organizmów jest jednak znacznie mniejsza niż w podobnych rejonach o pełnym zasoleniu. W polskiej części Morza Bałtyckiego można spotkać ok. 500 gatunków makroorganizmów, natomiast w cieśninach duńskich – ok. 1,5 tys. gatunków, a w rejonie Morza Północnego – ponad 2,5 tys. Można więc się spodziewać, że każdy gatunek w mało zróżnicowanym pod względem grup taksonomicznych rejonie jest ważny w strukturze i funkcjonowaniu tego ekosystemu. Zniknięcie jakiegoś gatunku albo pojawienie się nowego może znacznie zmienić funkcjonowanie całego systemu. Zwłaszcza ekosystemy siedlisk rafowych, rzadkie w rejonie południowego Bałtyku, są wrażliwe na zmiany spowodowane czynnikami zewnętrznymi, ponieważ zasiedlają je wieloletnie, wolno rosnące organizmy, których zbiorowiska wykazują niską odporność na mechaniczne zaburzenia.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2014 r.)

Bibliografia

Podmorski Ogród Gdyni. Planowany Morski Rezerwat - poradnik użytkownika. oprac. Z. Smoła, J. M. Węsławski, L. Kotwicki, P. Bałazy, E. Andrulewicz, J. Piwowarczyk, Sopot 2014.