Zaruski Mariusz

Zaruski Mariusz (1867-1941) – generał WP, malarz, literat, taternik, narciarz, instruktor harcerski, pionier żeglarstwa morskiego w Polsce, starosta morski od 1927 r., kawaler orderu Virtuti Militari.

• 
  Gen. Mariusz Zaruski.
• 
  Gen. Mariusz Zaruski za sterem szkunera.
• 
  Gen. Mariusz Zaruski za sterem jachtu Marynarki Wojennej Junak.

Życiorys

Urodził się 31.01.1867 r. w Dumanowie na Podolu jako syn Seweryna, dzierżawcy majątku, i Eufrozyny z Iwanickich. Gimnazjum skończył w Ka­mieńcu Podolskim, studia na Wydziale Fizyczno-Matematycznym uniwersytetu w Odes­sie. W wakacje zaciągał się na rosyjskie statki i pływał w charakterze jungi.

W 1894 r. został skazany na 1,5 roku więzienia i 5 lat zesłania za działalność polityczną, w Archangielsku skończył szkołę morską i pływał po Morzu Arktycznym. Wrócił do Odessy, poślubił Izabelę Kietlińską i wraz z nią przyje­chał w 1901 r. do Krakowa, gdzie w 1904 r. skończył studia na Akademii Sztuk Pięknych, po czym otworzył w Zakopanem pensjonat Krywań i prowadził go z żoną.

Założył Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (1909 r.), był pionierem taternictwa zimowego i jaskiniowego, zainicjował szkolenie instruktorów narciarstwa, przewodników i ratowników.

Od 1912 r. działał w Związku Strzeleckim, 1914-1917 walczył na czele kompanii zakopiańskiej w szeregach 1. pułku ułanów Legionów Polskich, w wojnie z bolszewikami był m.in. dowódcą 11. pułku ułanów podczas operacji wileńskiej.

W latach 1923-1924 był adiutantem generalnym prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. W 1926 r. w stopniu generała brygady, za zasługi wojenne odznaczony orderem Virtuti Militari oraz 5-krotnie Krzyżem Walecznych, został prze­niesiony w stan spoczynku.

Z morzem związał się w 1923 r., gdy z inż. Antonim Aleksandrowiczem założył Yacht Klubu Polski i został jego komandorem. W 1926 r. był przewodniczącym Ko­mitetu Floty Narodowej, a 30.10.1926 r. został powołany na stanowisko starosty morskiego (i był nim do 21.11.1927 r.).

Zorganizował Morską Komisję Terminolo­giczną, która opracowała i wydała Słownik morski polsko – angielsko – francusko – niemiecko – rosyjski. Wygłaszał odczyty, pisał artykuły, redagował 2-tygodnik „Polska Flota Narodowa", był kapitanem harcerskiego jachtu Zawisza Czarny (1934-1939).

W sierpniu 1939 r. pojechał do Warszawy i gdy mu odmówiono przydziału mobilizacyjnego, wyjechał do Lwowa. Tam 31.03.1940 r. aresztowało go NKWD. Wywieziony w głąb ZSRR, zmarł z wycieńczenia i chorób w więzieniu śledczym w Chersoniu 8.04.1941 r. (żona Izabela wróciła z Syberii w 1947 r.).

W 1997 r. jego prochy sprowadzono do Zakopanego. Był autorem relacji tatrzańskich, wierszy marynistycznych, Przewodnika po terenach narciarskich Zakopanego i Tatr Polskich (1913 r.) oraz wielu wspomnień związanych z morską żeglugą.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)