Policja niemiecka 1939-1945

Policja niemiecka rozpoczęła działania bezpośrednio po wkroczeniu Niemców do Gdyni. Einsatzkommando 16 było odpowiedzialne za pierwsze aresztowania mieszkańców Gdyni i egzekucje w Piaśnicy. Geheime Staatspolizei – Gestapo (Komisariat Graniczny) zajmował się ochroną granicy morskiej, kontrolą statków zawijających do portu gdyńskiego i z niego odpływających oraz walką z konspiracją gdyńską. Funkcjonariusze gdyńskiego Gestapo brali bezpośredni udział w organizowaniu egzekucji w Piaśnicy jesienią 1939 r. Sukcesem gdyńskiego Gestapo było rozbicie struktur podziemnych jesienią 1942 r. i struktur wywiadu wiosną 1942 r. oraz latem 1943 r. i 1944 r.

Bezpośrednio po wkroczeniu 14.09.1939 r. Niemców do Gdyni działać zaczął na jej terenie utworzony 12.09.1939 r. oddział operacyjny policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa (Einsatzkommando 16) składający się z funkcjonariuszy gdańskiego Gestapo. Einsatzkommando 16 dowodzone było przez szefa gdańskiego Gestapo dr Rudolfa Trägera. Gdyńskim pododdziałem (Teilkommando) dowodził Friedrich Class (następnie szef gdyńskiego Gestapo) osobiście odpowiedzialny za pierwsze represje w mieście.

Funkcjonariusze Eisatzkommando 16 przeprowadzali selekcję internowanych we wrześniu 1939 r., bazując na tzw. księgach poszukiwanych i kartotece gdańskiego Gestapo (okupacja niemiecka), aresztowali też Polaków z Wolnego Miasta Gdańska, którzy mieli być wcześniej zatrzymani w Gdańsku, lecz schronili się w Gdyni bezpośrednio przed wojną. Najbardziej obciążeni jesienią 1939 r. zostali rozstrzelani w Piaśnicy.

Polizeipräsidium

Na czele prezydium policji w Gdyni (Polizeipräsidium), mieszczącego się przy ul. Portowej, stali: SS-Brigadeführer Christof Diehm (do 1942 r.), SS-Sturmbahnführer Helmuth Müller (1942-1944) i SS-Oberführer Brandt (1944 r. – 27.03.1945 r.). Prezydentowi policji w Gdyni podlegała policja porządkowa i ochronna.

Komisariat Graniczny (Greko)

Niezwykle ważną funkcję w strukturze niemieckiej policji w Gdyni odgrywała placówka tajnej policji państwowej (Geheime Staatspolizei – Gestapo) nosząca nazwę Komisariat Graniczny (Greko), która podlegała kierowniczej placówce Gestapo w Gdańsku. Gdyńskie Gestapo usytuowane było w dawnym budynku przedsiębiorstwa żeglugowego Polskarob na Kamiennej Górze przy obecnej ul. Korzeniowskiego (ówcześnie Prinz Eugenstrasse 8-10).

Kierownikiem Greko był dyrektor kryminalny SS-Sturmbannführer Friedrich Class (dokonujący selekcji Polaków straconych następnie w Piaśnicy). Po jego odejściu do Gdańska na stanowisko kierownika wydziału zwalczającego m.in. konspirację gdyńską kierownikiem został komisarz kryminalny SS-Hauptsturmführer Hans Volkmann (1940-1943), po nim krótko komisarz kryminalny SS-Untersturmführer Bruno Schuppenhauer, a od 1943 r. do końca okupacji – radca kryminalny SS-Hauptsturmführer Reichenbach.

Placówka Gestapo w Gdyni dzieliła się na 2 wydziały: spraw polityki wewnętrznej i polityki zagranicznej, a funkcjonariusze brali bezpośredni udział w organizowaniu egzekucji w Piaśnicy jesienią 1939 r. Później przez całą okupację dokonywali aresztowań osób zaangażowanych w działalność konspiracyjną, w tym członków gdyńskich struktur Polskiego Państwa Podziemnego (ZWZ-AK [Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa], Okręgowa Delegatura Rządu).

Sukcesem gdyńskiego Gestapo było rozbicie struktur podziemnych jesienią 1942 r. i struktur wywiadu wiosną 1942 r. oraz latem 1943 r. i 1944 r.

Szczególnym zajęciem funkcjonariuszy Greko była ochrona granicy morskiej i kontrola statków zawijających do portu gdyńskiego i odpływających z tego portu. Aresztowano wiele osób dokonujących przerzutu do Szwecji na szwedzkich statkach handlowych. Funkcjonariusze Gestapo włączeni byli też do realizacji na terenie miasta polityki narodowościowej (wysiedlenia, niemiecka lista narodowościowa).

Areszty policyjne

W Gdyni utworzono kilka niemieckich aresztów policyjnych. Trafiali do nich mieszkańcy Gdyni zatrzymani za różne przewinienia oraz działalność w ramach konspiracji gdyńskiej z lat 1939-1945.

Agenci

Na terenie miasta utworzono sieć agentów Gestapo składającą się m.in. z Polaków. Najbardziej znani agenci to: Witold Świętochowski ps. Swensen, V-2, Benedykt Butler ps. Kut Winkler i Walter Ciecholewski ps. Heinze, V-8.

autor: Andrzej Gąsiorowski (2006 r.)