Plany powstańcze Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej

Plany związane z Gdynią przygotowywane były na szczeblu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej i Komendy Okręgu. Wybrzeże Gdańskie (linia Gdańsk-Gdynia) planowano jako przyszłą bazę do lądowania wojsk alianckich, w tym Polskich Sił Zbrojnych.

Zainteresowanie Gdynią już w 1940 r. wynikało głównie z jej szczególnego położenia. Komendant główny ZWZ [Związek Walki Zbrojnej] gen. Kazimierz Sosnkowski (ps. Godziemba) uważał tereny Pomorza za bardzo ważne ze względu na możliwości wykorzystania drogi morskiej do przyszłego desantu. W Raporcie Operacyjnym nr 54 z 5.02.1941 r. znalazł się ustęp odnoszący się do Gdyni.

Wybrzeże Gdańskie (linia Gdańsk-Gdynia) planowano jako przyszłą bazę do lądowania wojsk alianckich, w tym Polskich Sił Zbrojnych. Późniejszy komendant główny ZWZ-AK [Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa] gen. Stefan Rowecki (ps. Grot) przystąpił do zintensyfikowania prac organizacyjnych w rejonach północnego Pomorza.

W tym celu latem 1941 r. przybył do Gdyni kpt. Józef Olszewski (ps. Andrzej) i objął stanowisko komendanta Podokręgu Morskiego (Północnego) ZWZ-AK. Zaktywizował tu prace organizacyjne, m.in. zaczął tworzyć zalążki batalionu morskiego, głównie spośród członków Szarych Szeregów, który wszedł w skład Wydziału Marynarki Wojennej Alfa KG AK [Komenda Główna Armii Krajowej]. Przygotowano też zespół fachowców mających zabezpieczyć funkcjonowanie urządzeń portowych i miejskich w czasie dokonywania desantu.

Wybuch wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941 r. zmusił KG ZWZ-AK do zmiany planów. We wrześniu 1942 r. gen. S. Rowecki sporządził Raport Operacyjny nr 154 zawierający Plan powstania. W tym wypadku tereny zachodnie, a więc i Gdynia, utraciły pierwszorzędne znaczenie operacyjne, co spowodowało odstąpienie od koncepcji desantu morskiego, chociaż do sprawy tej wracano jeszcze kilkakrotnie w latach 1943-1944. Harcerze z Alfy rozpoznawali nawet tereny pod przewidywane lądowiska dla desantu i wyznaczyli pola zrzutowe (m.in. między Władysławowem, Redą i Puckiem).

W Komendzie Okręgu Pomorskiego również przystąpiono do opracowywania planów powstańczych. Szczegółowe rozkazy wydane przez ówczesnego komendanta okręgu mjr Franciszka Trojanowskiego (ps. Fala) odnosiły się m.in. do północnych Inspektoratów Rejonowych, także do Gdyni, gdzie wyznaczono Ogniska Walki. Oddziały Okręgu Pomorskiego miały opanować port gdyński, Oksywie, Puck i pas wybrzeża wraz z powiatem wejherowskim. Działania te związane były z umożliwieniem ewentualnego desantu wojskom alianckim (w tym polskim). Przewidywano również Odtworzenie Sił Zbrojnych Kraju. Między innymi w drugiej kolejności zamierzano odtworzyć 1. Baon [Batalion] Morski w Wejherowie i 2. Baon Morski w Gdyni.

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)