Organizacja harcerstwa w Gdyni w latach 1929-1939
Wszyscy harcerze gdyńscy początkowo organizacyjnie podlegali Hufcowi Wejherowskiemu wchodzącemu w skład Chorągwi Pomorskiej ZHP z siedzibą w Toruniu.
W 1930 r. Hufiec Wejherowski przekształcono w Hufiec Morski z siedzibą w Gdyni. W kolejnych latach rozwijały się zarówno struktury męskie, jak i żeńskie, a liczba harcerzy szybko rosła – w 1936 r. działało tu ok. 1 tys.100 osób. Pod koniec lat 30. przeprowadzono dużą reorganizację: powstało Morskie Środowisko Harcerek oraz Morski Rejon Harcerzy, obejmujące Gdynię i okoliczne miejscowości. Kluczowe role w gdyńskim harcerstwie tego okresu pełnili m.in. hm. Henryk Kossakowski, hm. Benedykt Porożyński oraz hm. Zofia Polkowska.
Hufiec Morski
W 1930 r. nastąpiła reorganizacja: dotychczasowy Hufiec Wejherowski przemianowano na Hufiec Morski, którego siedzibą stała się Gdynia. Hufcowym został pracownik Szkoły Morskiej hm. Henryk Kossakowski, były komendant Chorągwi Warszawskiej[1].
Ówczesny skład Komendy Hufca wyglądał następująco:
komendant: hm. Henryk Tadeusz Kossakowski,
przyboczny: phm. Benedykt Porożyński,
pisarz i sekretarz: HO Marek Kazimierowicz,
kier. drużyn gimnazjalnych: phm. Władysław Dura,
kier. drużyn wejherowskich: phm. Piotr Szefke[2].
Hufiec Morski Harcerek w Gdyni zorganizował się nieco później. Jego pierwszą komendantką była hm. Aniela Palęcka[3].
W 1936 r. drużyny gdyńskie ZHP skupiały w swych szeregach około 1 tys.100 harcerzy. Hufiec męski składał się z 700 osób zorganizowanych w 12 drużynach, a do 13 drużyn harcerek należało 400 dziewcząt[4]. Hufiec Morski obejmował swym zasięgiem również drużyny spoza terenu miasta, między innymi z Rumi, gdzie pierwszą drużynę harcerską założył w 1932 r. Klemens Literski[5].
Morskie Środowisko Harcerek
Przełom lat 1937/38 był bardzo ważnym momentem w dziejach ZHP w Gdyni przed
II wojną światową. Przekształceniom, które miały usprawnić pracę organizacyjno-szkoleniową, uległo zarówno harcerstwo męskie, jak i żeńskie. Jesienią 1937 r. powstało Morskie Środowisko Harcerek w Gdyni (dalej MŚH). Obejmowało ono swym zasięgiem tylko miasto i najbliższe okolice. W jego skład wchodziły dwa hufce starszych i młodszych dziewcząt. Do 1939 r. hufcowymi były:
- w roku szkolnym 1937/38 phm. Halina Strzelecka (I hufiec starszych dziewcząt) i hm. R. Królikowska (II hufiec młodszych dziewcząt);
- w roku szkolnym 1938/39 phm. Maria Skrzyszkowska (I hufiec) i phm. Jadwiga Rotecka (II hufiec).
W skład Komendy MŚH wchodziły komendantka hm. Zofia Polkowska oraz wymienione hufcowe. Zastępczynią komendantki była phm. Halina Strzelecka.
Morski Rejon Harcerzy
Na rozkaz komendanta Pomorskiej Chorągwi Harcerzy, ale z inicjatywy środowiska harcerskiego w Gdyni, na początku 1938 r. dokonano reorganizacji Hufca Morskiego.
Na terenie Gdyni i Rumi powstało wtedy 6 nowych hufców, które weszły w skład Morskiego Rejonu Harcerzy (dalej MRH). Komendantem MRH został hm. Benedykt Porożyński, jego zastępcą phm. Lucjan Cylkowski. Na czele poszczególnych hufców stali: phm. Lucjan Cylkowski, phm. Maciej Gwiazda, phm. Leonard Tomaszewski, phm. Zenon Gołębiewski, phm. Teodor Delong oraz hm. Wojciech Sabat[6].
Do kierowania pracą ZHP były potrzebne osoby uczuciowo zaangażowane
w działalność społeczną, z odpowiednimi kwalifikacjami. Tak było również w Gdyni. Komendantkami Hufca Morskiego i Środowiska Morskiego Harcerek w Gdyni były
w kolejności:
- hm. Aniela Palęcka (1930-1934);
- hm. Romualda Królikowska (1934-1936);
- phm. Halina Strzelecka (1936 - bardzo krótko);
- hm. Zofia Polkowska (1936-1939)[7].
Funkcję komendanta Hufca Morskiego, a potem Morskiego Rejonu Harcerzy, pełnili kolejno:
- hm. Henryk Kossakowski (1930-1934);
- hm. Bolesław Polkowski (1934-1936);
- hm. Benedykt Porożyński (1936-1939)[8].
autor: Dariusz Małszycki (2025 r.)
- ↑ APB, Akta KOSP w Toruniu, Sprawozdania ze stanu WF za rok 1929/30 i 1930/31 sygn. 6/454/0/67, Rozkaz Komendy Pomorskiej Chorągwi Harcerzy L-2 z 28.02.1930 r.
- ↑ „Dziennik Gdyński”, 1931, nr 239, s. 3.
- ↑ Z. Polkowska, dz. cyt., s. 4.
- ↑ APG, Akta Komisariatu Rządu w Gdyni (dalej KRwG), sygn. 93/682/0/2301, Sprawozdanie półroczne z życia polskich związków i stowarzyszeń za okres od 1.04.1936 do 30.09. 1936 r., s. 5.
- ↑ M. Opajdowski, Harcerstwo w Rumi lata 1932-2005, Rumia 2005, s.24-25.
- ↑ APG, Akta ISwW, Harcerstwo w szkołach …, sygn. 93/72/0/518, Rozkaz Komendanta MRH w Gdyni L. 4 z 8.02.1938 r.
- ↑ Z. Polkowska, dz. cyt., s. 8; APG, Harcerstwo w szkołach …, sygn. 518/1929, List Komendy Hufca Harcerek w Gdyni do Inspektora szkolnego w Wejherowie L.dz. 30/36/37 z 17.10.1936r. [informujący o objęciu funkcji komendantki przez Z. Polkowską].
- ↑ Żerko, dz. cyt. s. 22-29; APG, Akta ISwW, Harcerstwo w szkołach …, sygn. 93/72/0/518, List Komendy Pomorskiej Chorągwi Harcerzy do Inspektora Szkolnego w Wejherowie L dz 332/K/36 z 20.10.1936 r. [Informuje o objęciu funkcji komendanta Hufca Morskiego przez phm. Benedykta Porożyńskiego].
