Olszewski Józef

Olszewski Józef (1909-1942) – komendant Podokręgu Północnego Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej [ZWZ-AK], ps. Kamień, Andrzej, przybrane nazwiska – Andrzej Zdanowicz, Juliusz Wegner.

• 
  Józef Olszewski.

Życiorys

Urodził się 1.01.1909 r. w Gostyninie, ojciec był robotnikiem. Uczęszczał do gimnazjum w Gostyninie, następnie do Seminarium Nauczycielskiego w Kutnie. W latach 1931-1933 odbył służbę wojskową w Warszawie i dostał przydział jako podoficer rezerwy do żandarmerii. Od 1933 r. mieszkał w Aleksandrowie Kujawskim, pracował w Sądzie Grodzkim jako sekretarz.

Po wkroczeniu Niemców do Polski zajął się prowadzeniem nasłuchu radiowego oraz gromadzeniem materiałów wybuchowych i broni. Wskutek denuncjacji został aresztowany, udało mu się jednak zbiec z aresztu i w grudniu 1939 r. uciec do Włocławka. Tam nawiązał kontakt z szefem sztabu Komendy Okręgu ZWZ [KO ZWZ] Pomorskiego Józefem Chylińskim, który go zaprzysiągł.

W lipcu 1940 r. został komendantem Inspektoratu Włocławek, jako Andrzej Zdanowicz pełnił tę funkcję do stycznia 1941 r. Nawiązał wtedy, poprzez swoją siostrę cioteczną Marię Wittek, szefa Wojskowej Służby Kobiet w Komendzie Głównej Związku Walki Zbrojnej-AK, kontakt z Antonim Sanojcą, szefem Oddziału I Komendy Głównej ZWZ-AK.

Latem 1941 r. został skierowany na Wybrzeże z zadaniem zorganizowania Podokrokręgu Północnego ZWZ-AK, którego został komendantem. W nawiązaniu kontaktów na terenie Gdyni i okolicy pomógł my były poseł Stronnictwa Narodowego na sejm RP Jan Kwiatkowski. Pozostawał z nim w stałym kontakcie do momentu aresztowania. Mieszkał w różnych punktach Gdyni, ostatnim miejscem pobytu było mieszkanie u rodziny Rogozińskich, przy ul. Poprzecznej 18 (Witomino).

Na wybrzeżu zaktywizował i rozbudował sieć organizacyjną ZWZ-AK,  zwłaszcza sieć wywiadu. Nawiązał kontakty z ofensywnym wywiadem dalekosiężnym i z wywiadem Alfa, a także z wywiadem Komendy Okręgu i Związku Jaszczurczego [ZJ]. Do grona jego współpracowników należeli m.in.: por. Klemens Wicki, kpt. Antoni Wiśniewski-Wiens (wywiad KG ZWZ-AK), kapitanowie Marynarki Handlowej Tadeusz Kuhr, Władysław Ryncki, Anatol Kniaziew (wywiad KO i Alfy), Bernard Myśliwek, Lucjan Cylkowski, Stefan Hensel.

Dzięki ścisłej współpracy z nimi i sieciom wywiadowczym udało mu się zdobyć szereg cennych informacji z zakresu wojennego przemysłu morskiego, ruchu okrętów, dyslokacji wojsk i obrony przeciwlotniczej. Ustalił także współrzędne pól minowych w Zatoce Gdańskiej. Dane te przesłano do Warszawy do Biura Studiów II Oddziału KG AK. Realizując zadania zlecone tak przez KG, jak i przez KO, korzystał z dotychczasowych osiągnięć podziemia działającego w północnych rejonach Pomorza.

Rozpoczął przeprowadzanie akcji scaleniowej, rozbudował też sieć przerzutową z Gdyni do Szwecji w ramach łączności KO Pomorze. Występowało tutaj charakterystyczne zjawisko dla terenu Pomorza: wzajemne krzyżowanie się poszczególnych odcinków wywiadu KG ZWZ-AK, KO ZWZ-AK, ZJ oraz siatek łączności. Prace te miały związek z planami powstańczymi i przygotowaniem zaplecza dla desantu. W tym celu J. Olszewski zamierzał utworzyć sztab do kierowania działaniami powstańczymi i zespól administracyjno-gospodarczy, który miał objąć władzę w wyzwolonej Gdyni. Ze swojej pracy składał raporty J. Chylińskiemu i A. Sanojcy.

Józef Olszewski został aresztowany 5.10.1942 r. w swoim mieszkaniu na Witominie. Po aresztowaniu zażył truciznę i zmarł. Podczas przesłuchań innych aresztowanych gestapo posługiwało się jego zdjęciem wykonanym pośmiertnie w celu stworzenia pozorów, że złożył on zeznania o strukturach pomorskiego podziemia.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)