Nowak-Jeziorański Jan

Nowak-Jeziorański Jan Zdzisław (1914-2005) – właśc. Zdzisław Jeziorański, ps. Jan Nowak, Janek, Jan Zych, Paulicz – emisariusz Armii Krajowej i rządu RP w Londynie, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, honorowy obywatel Gdyni.

• 
  Jan Nowak Jeziorański.
• 
  Jan Nowak Jeziorański.

Życiorys

Urodził się w nocy z 2 na 3 października 1914 r. w Warszawie. Pełen podziwu dla twórcy Gdyni Eugeniusza Kwiatkowskiego, idąc za jego namową, studiował ekonomię na Uniwersytecie Poznańskim u prof. Edwarda Taylora. Plany związane z pracą zawodową przerwała I wojna światowa. Zdzisław Jeziorański rozpoczął ją jako plutonowy podchorąży w 2. Dywizjonie Artylerii Konnej – uczestniczył w obronie Wołynia, potem dostał się do niewoli, z której udało mu się uciec.

Od marca 1941 r. działał w konspiracji jako Jan Nowak. Był kolporterem, a potem inspektorem Akcji N – ten wydział Armii Krajowej zajmował się fabrykowaniem pseudoniemieckich ulotek, mających na celu demoralizację żołnierzy niemieckich i osłabienie ich wiary w Adolfa Hitlera. Była to najgłębiej zakonspirowana komórka podziemia (tajne struktury państwa polskiego działające w czasie II wojny światowej na terytorium okupowanym, podległe rządowi RP na uchodźstwie).

Wiosną 1943 r. przyjechał do Gdyni. Znalazł wsparcie u rodziny Jana Zgody na Oksywiu. Zorganizował siatkę ludzi, którzy podjęli się przerzutu bibuły „enowskiej” na szwedzkie statki i niemieckie okręty. Podobne komórki N założył w Gdańsku, Kołobrzegu i Szczecinie. Kilka razy odbył bardzo niebezpieczną podróż na trasie Warszawa – Gdynia – Sztokholm – Londyn jako kurier Komendy Głównej Armii Krajowej do Naczelnego Wodza. Za przerzucanie kurierów do Londynu wiele osób w Gdyni zapłaciło życiem.

W czasie jednego z pobytów w Londynie Z. Jeziorański odbył przeszkolenie spadochronowe i został zrzucony do Polski jako cichociemny [żołnierze Armii Krajowej, którzy ochotniczo zgłosili się do służby w okupowanym kraju]. Lata wojny były dla niego okresem nieustannych podróży w roli emisariusza AK. Informacje przekazywane w obie strony były bezcenne, warte najwyższej ofiary. W 1944 r. walczył w powstaniu warszawskim.

Po wojnie pozostał w Wielkiej Brytanii i kontynuował zadanie łącznika między światem zachodnim a Polską poprzez pracę w Sekcji Polskiej Radia BBC Tu mówi Londyn (od 1952 r. w eter płynęły słowa: „Tu Radio Wolna Europa”). Był długoletnim szefem Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa, znakomitym publicystą i dziennikarzem.

Przez wszystkie lata reżimu komunistycznego w Polsce był szkalowany. Jeszcze w wydanej w 1985 r. książce przy jego nazwisku można znaleźć taką informację: „podjął działalność dywersyjno-propagandową wymierzoną w PRL”.

Po przejściu na emeryturę wyjechał do USA. Był doradcą Białego Domu ds. Europy Wschodniej. W sierpniu 1989 r. na zaproszenie Lecha Wałęsy przyjechał pierwszy raz po wojnie do Polski. W lipcu 2000 r. zamieszkał w Warszawie na stałe.

W grudniu 1995 r. Rada Miasta Gdyni przyznała mu honorowe obywatelstwo, aby „oddać honor człowiekowi, który posługując się wolnym słowem, wniósł ogromny osobisty wkład w proces oswobodzenia narodu”.

Jest autorem książek: Kurier z Warszawy, Wojna w eterze, W poszukiwaniu nadziei, Rozmowy o Polsce.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)