Netzel Jan
Netzel Jan (1900-1980) – rybak, kapitan żeglugi wielkiej rybołówstwa morskiego, mistrz powroźnictwa, kronikarz rybołówstwa morskiego. Dowodził statkiem szkolnym Henryk Rutkowski.
Dzieciństwo i lata młodości (1900-1924)
Urodził się 30.09.1900 r. w Chłapowie, w rodzinie kaszubskich rybaków. Jako najstarszy z dwanaściorga rodzeństwa już w wieku 12 lat – po ukończeniu zaledwie 2 klas wiejskiej szkoły – rozpoczął pracę na łodzi ojca. W 1917 r. wcielony do armii niemieckiej i skierowany na przeszkolenie marynarskie do oddziału łodzi podwodnych w Kilonii. Półtora roku później zdemobilizowany wrócił do domu. Wstąpił do organizującej się Straży Ludowej, która zabezpieczała ważniejsze obiekty opuszczone przez Niemców.
W lutym 1920 r. brał udział w powitaniu gen. Józefa Hallera i zaślubinach Polski z morzem w Pucku. W 1923 r. zapisał się na kurs nawigacyjny dla rybaków, zorganizowany przez Szkołę Morską w Tczewie z inicjatywy i na koszt Towarzystwa Przyjaciół Rybaków Morskich. Po jego ukończeniu otrzymał dyplom kapitana żeglugi przybrzeżnej. W 1924 r. został zatrudniony w Morskim Urzędzie Rybackim w Wejherowie (MUR) – pracował jako bosman w obwodzie dozorczym w Pucku.
Szczeble morskiej kariery i spóźniona edukacja (1925-1939)
W latach 1925-1937 mieszkał i pracował w Helu, stopniowo awansując i współpracując z naukowcami Stacji Morskiej. W 1936 r. objął dowództwo nowego kutra dozorczego Kania i pełnił obowiązki instruktora obwodu rybackiego Hel. W awansie na instruktora przeszkodził mu brak wymaganego wykształcenia średniego.
W 1937 r. przeniesiono go do Gdyni, gdzie objął kierownictwo kutra dozorczego Orlik. Uczył się w gimnazjum wieczorowym – po teście został przyjęty do V klasy. Był pomocnikiem dr Jadwigi Titz-Kosko podczas badań rybaków i ich rodzin (ponieważ wszyscy go znali, był osobą wprowadzającą – każdy rybak twierdził bowiem, że jest zdrowy i nie potrzebuje lekarza).
2.09.1939 r. miał zostać kapitanem Birkuta – nowego statku badawczo-kontrolnego Morskiego Instytutu Rybackiego i Morskiego Urzędu Rybackiego. Gdy wybuchła wojna, jako kierownik Orlika przeszedł pod rozkazy dowództwa morskiej obrony Wybrzeża. Po kapitulacji Helu ukrywał się na półwyspie. Na początku października wrócił do Gdyni. Został zatrudniony jako dozorca i palacz centralnego ogrzewania w MUR oraz jako motorzysta na Orliku (przemianowanym na Seeadler). Udało mu się wówczas ukryć wiele akt MUR i Morskiego Laboratorium Rybackiego.
Organizator rybackiej administracji morskiej
Po wojnie zajął się inwentaryzacją taboru, szacowaniem strat, wydobywaniem wraków kutrów. Był jednym z pierwszych szyprów, który wypłynął na powojenne połowy. Z polecenia Generalnego Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego współorganizował rybacką administrację morską w Łebie, Darłowie, Kołobrzegu i Świnoujściu. Pod koniec 1945 r. został kontrolerem rybackim obwodu Gdynia, później inspektorem połowów bałtyckich MUR. Prowadził także praktyczne szkolenia na kursach nauki zawodu rybaka.
W grudniu 1945 r. uzyskał dyplom szypra I klasy. W 1953 r. złożył egzaminy kwalifikacyjne na mistrza powroźniczego. W 1964 r. zdał egzaminy na kapitana żeglugi wielkiej rybołówstwa morskiego.
Do 1949 r. pracował w MUR, później był inspektorem połowów w przedsiębiorstwie Arka. Od 1951 r. członek Odwoławczej Izby Morskiej. W 1953 r. przeszedł do Państwowej Szkoły Rybołówstwa Morskiego i do emerytury w 1967 r. dowodził statkiem szkolnym Henryk Rutkowski. Pływał także jako starszy oficer na Janie Turlejskim.
Zmarł 18.12.1980 r., jest pochowany na cmentarzu Witomińskim.
Odznaczenia i wspomnienia
Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Brązowym (w 1936 r.) i Srebrnym Krzyżem Zasługi, odznaką Zasłużony Pracownik Morza.
W setną rocznicę urodzin opublikowano jego wspomnienia Tak było..., opracowane przez Wojciecha Kiedrowskiego.
autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)
