Letnisko Gdynia
Rozwój Gdyni jako letniska rozpoczął się w 1904 r., gdy Gdyńskie Towarzystwo Kąpieli Bałtyckich zbudowało Dom Kuracyjny. Potem wytyczono nową drogę (ul. 10 Lutego), która prowadziła turystów z dworca kolejowego prosto nad morze. Przy nowej drodze zaczęto stawiać letniskowe wille. W 1920 r. powstało Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich, które na terenie Gdyni i Kamiennej Góry miało stworzyć „miejscowość kąpielowo-kuracyjną”. W 1926 r. miasto mogło pochwalić się 26 hotelami i pensjonatami. Wraz z rozwojem portu letnisko na Kamiennej Górze zaczęło tracić na znaczeniu, zyskiwało zaś Orłowo – zbudowano tam nowe molo i stację kolejową. Od 1932 r. organizowano w mieście centralne obchody Święta Morza, od 1937 r. z nowej przystani Żeglugi Polskiej odpływały statki wycieczkowe do Orłowa, Sopotu, Gdańska, Jastarni, Helu i dalej w rejsy po Bałtyku.
W 1910 r. wioska liczyła 900 stałych mieszkańców, latem przyjechało do niej 500 turystów. Przyjęcie takiej liczby gości nie byłoby możliwe, gdyby już wcześniej nie podjęto działań, które miały doprowadzić do rozwoju Gdyni.
-
Plaża w Orłowie, wejście do łazienek. -
Molo w Orłowie, przystań Żeglugi Polskiej. -
Orłowo, widok z tarasu Kurhausu.
Początki letniska w Gdyni
W marcu 1904 r. zawiązała się spółka Ostseebad-Genosenschaft Gdingen (Gdyńskie Towarzystwo Kąpieli Bałtyckich), która zbudowała Kurhaus (Dom Kuracyjny). Z pomostu łódkami i jedyną żaglówką rybacy wozili turystów do Adlerhorstu (Orłowo), w soboty i niedziele przywoziły ich z Sopotu i Gdańska stateczki Undine i Gaselle. W latach 1904-1908 zbudowano nową drogę (ul. 10 Lutego) prowadzącą od stacji kolejowej do morza, obsadzoną po obu stronach podwójnymi rzędami drzew. Wzdłuż niej pobudowano letniskowe wille.
W 1913 r. zawiązał się Verschoenerungs Verein Gdingen (Związek Upiększania Gdyni), który zlecił architektowi Hermanowi Thiememu z Gdańska sporządzenie planu zagospodarowania gminy. Zakładał on m.in. wprowadzenie nowej regularnej zabudowy letniskowej na terenie pomiędzy Kamienną Górą a Kurhausem oraz budowę bulwaru nadmorskiego, do którego tarasami schodziłby ogród. Plan ten nie został zrealizowany z powodu wybuchu wojny. Lata I wojny światowej i trudny czas powojenny nie sprzyjały wypoczynkowi letniemu polskich gości nad Bałtykiem.
Budowa willi, pensjonatów i hoteli
Datą graniczną stał się dla Wybrzeża 1920 r. i ostateczne ustalenie granic. W posiadaniu Polski znalazł się pas wybrzeża morskiego o długości 72 km pomiędzy Dębkami na zachodzie a Kolibkami na wschodzie. Wywołało to wzrost zainteresowania społeczeństwa polskiego sprawami morza.
Jedną z pierwszych propozycji szczegółowych, zgłoszonych przez Referat Turystyki powołany 1.07.1919 r. przez Ministerstwo Robót Publicznych, było „stworzenie na polskim brzegu morskim, w Kolibkach, Gdyni lub Jastarni wielkiej polskiej nadmorskiej miejscowości kąpielowej i stacji turystycznej za pośrednictwem zawiązać się mającego w tym celu towarzystwa akcyjnego”.
W 1920 r. ks. prof. Henryk Szuman z Narwy, dyrektor i założyciel pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi, który zakupił w Gdyni zadrzewiony teren nad samym morzem wraz ze stojącą tam willą, odkupił od wojska 5 blaszanych baraków i zapoczątkował w Gdyni kolonie letnie dla dzieci prowadzone pod nazwą Letnisko im. bł. Jędrzeja Boboli.
Od 1920 r. na Grabówku organizowana była Kolonia Akademicka.
W marcu 1920 r. powstała spółka akcyjna Pierwsze Polskie Towarzystwo Kąpieli Morskich, która nabyła od Fryderyka Basnera posiadłości położone na terenie Gdyni i Steinbergu (Kamiennej Góry) w celu „stworzenia na wybrzeżu polskim kulturalnej miejscowości kąpielowo-kuracyjnej”.
W latach 1922-23 zbudowano 52 większe i mniejsze wille, 1- i 2-piętrowe, przeważnie modernistyczne, w 1924 r. pobudowano 20 kolejnych.
W okresie 1921-1923 lwowska spółka Polska Riwiera na wykupionym u stóp Kamiennej Góry terenie postawiła hotel Polska Riwiera. Do 1924 r. istniały stare łazienki kąpielowe, oddzielne dla kobiet i mężczyzn. Z inicjatywy władz Towarzystwa wybudowano w pobliżu dawnego pomostu drewnianego nowe Zakłady Kąpielowe. Po drugiej stronie bulwaru, prawie naprzeciwko, wzniesiono restaurację i kawiarnię Casino, ciekawy budynek z ogromnym półkolistym tarasem mieszczącym podobno do 2 tys. osób, na którym latem odbywały się dancingi na wolnym powietrzu.
W 1928 r. Żegluga Polska zbudowała solidny pomost pasażerski o długości pierwotnie 131 m, a następnie 270 m. Pomost ten istniał do 1934 r. Po jego usunięciu rozpoczęto prace przy budowie mola Południowego.
W 1926 r. miasto mogło pochwalić się 26 hotelami i pensjonatami. Naprzeciwko dworca funkcjonował hotel Słupski, jeden z pierwszych, w którym było centralne ogrzewanie, a przy ul. 10 Lutego – hotel Confort Józefa Pętkowskiego.
Przy pl. Kaszubskim siostry miłosierdzia wybudowały w 1924 r. jednopiętrowy dom mieszkalny z 14 pokojami, z których część latem wynajmowano letnikom, a w 1927 r. wzniesiono kolejny dom dla letników z 60 pokojami. W miejscu dawnej gospody przy ul. Starowiejskiej Augustyn Skwiercz postawił w 1928 r. hotel Centralny, a Franciszek Grzegowski hotel Dwór Kaszubski z restauracją Starogdyńską. W mieście funkcjonowało 9 restauracji i 7 kawiarni, dancingi i kinoteatry.
Rozwój letniska na Kamiennej Górze, rozpoczęty planowo i przez kilka lat prowadzony dynamicznie, zaczął tracić impet w końcu lat 20. XX w. Przyczyną stał się rozwój portu; w wyniku korekt planów jego granica została przesunięta na południe, zaanektowano część dawnej plaży i funkcje letniskowo-uzdrowiskowe przestały stopniowo odgrywać tak ważną rolę jak wcześniej. Postulowano w związku z tym rozwój w Gdyni różnorodnych form turystyki masowej i konieczność budowy tanich schronisk turystycznych. Zwrócono uwagę na rozwój sportów wodnych, takich jak wioślarstwo czy żeglarstwo, zatem konieczność budowy przystani dla żeglarzy i ich sprzętu, toru wodnego dla wioślarzy, basenów kąpielowych.
Letniskowy rozwój Orłowa
Na znaczeniu zaczęło stopniowo zyskiwać Orłowo. Od początku lat 20. XX w. nieprzerwanie rozwijało się jako miejscowość letniskowa, wykorzystując swoje atuty krajobrazowe. Jedną z osób, które do tego się przyczyniły, był Witołd Kukowski, właściciel majątku Kolibki.
W latach 1921-1924 i 1924-1931 przeprowadził parcelację części majątku, doprowadzając do wykształcenia się założenia letniskowego. Wielokrotnych korekt rozplanowania nie zakończono do 1939 r.
W 1928 r. w miejsce starego pomostu Żegluga Polska wybudowała w Orłowie nowe molo drewniane o długości 115 m. Znaczna odległość stacji kolejowej Mały Kack od rozbudowującego się letniska spowodowała, że właściciel majątku Kolibki przeznaczył pod budowę nowej stacji Orłowo teren położony o ok. 800 m bliżej w kierunku Sopotu.
W 1934 r. zostało wybudowane molo drewniane o długości 430 m, szerokości 8 m, w końcowej części z przystanią dla statków. W 1937 r. zbudowano 2-piętrowe łazienki powyżej plaży.
Dodatkową atrakcją letniskową było obowiązkowe zwiedzanie nowoczesnego portu. Popularność zyskiwały wycieczki morskie przeznaczone dla zamożniejszych. Linia Gdynia-Ameryka w 1935 r. zorganizowała 20 wycieczek morskich, m.in. do Lizbony, Las Palmas, Antwerpii. Obok oferty hoteli przyjezdni mieli możliwość skorzystania z tanich masowych noclegów.
Od 1932 r. zaczęto organizować w Gdyni centralne obchody Święta Morza, które gromadziły zawsze licznych gości, tym bardziej że z czasem rosło ich propagandowe i patriotyczne znaczenie. Od 1934 r. trwały intensywne prace przy budowie szerokiego, reprezentacyjnego mola Południowego, ok. 1937 r. gotowa była nowa przystań Żeglugi Polskiej na nabrzeżu Pomorskim, z zagospodarowanym i ogrodzonym terenem, na którym stanęły drewniany pawilon i ogródki kawiarniane. Stąd odchodziły statki wycieczkowe do Orłowa, Sopotu, Gdańska, Jastarni, Helu i dalej w rejsy po Bałtyku. Obok była mniejsza przystań motorówek Roberta Wilkego, którymi głównie zwiedzało się port. Żegluga przybrzeżna w 1934 r. przewiozła 202 512 pasażerów.
autorka: Dagmara Płaza-Opacka (2006 r.)
