Lazarety z okresu i wojny światowej

Z Gdynia w sieci

Latem 1915 r., po wystosowaniu przez władze państwowe odezwy do Czerwonego Krzyża i organizacji kobiecych o pomoc przy transportach rannych z frontu powołano lokalne sztaby, mające zorganizować na zapleczu frontu sieć wojskowych szpitali polowych, do których mogliby trafiać prosto z niego na rekonwalescencję ranni i niezdolni do walki żołnierze. Położenie przy jednej z głównych linii kolejowych, prowadzącej z północnej części frontu wschodniego w głąb Niemiec, sprawiło że prawdopodobnie już na początku 1915 r. część willi i pensjonatów w Gdyni została zamieniona w lazarety.

Zachowały się informacje na temat przynajmniej 3 miejsc w Gdyni, w których kwaterowano rannych pruskich żołnierzy, choć mogło być ich znacznie więcej. Na siedziby Stowarzyszenia Szpitali Wojskowych (niem. Vereinslazarett) w Gdyni wybrano willę Luise, oraz pensjonat Jana Plichty przy ówczesnej Kurhausstraße (ulicy Kuracyjnej, willa Luiza istnieje do dzisiaj pod adresem 10 lutego 18, zaś budynek należący do Jana Plichty znajdował się przy skrzyżowaniu ulic 10 lutego i Świętojańskiej w miejscu współczesnego Infoboxu), a także dom zakonny prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, który zajmował dawną siedzibę gdyńskiego sołectwa przy Placu Kaszubskim (budynek istniał do końca lat 30. XX w. mniej więcej w miejscu dzisiejszego Szpitala Miejskiego).

  • Żołnierze armii Cesarstwa Niemieckiego przed Willą Luiza w Gdyni, w której znajdował się lazaret (budynek istnieje do dzisiaj).
    Żołnierze armii Cesarstwa Niemieckiego przed Willą Luiza w Gdyni, w której znajdował się lazaret (budynek istnieje do dzisiaj).
  • Żołnierze armii Cesarstwa Niemieckiego przed jednym z gdyńskich lazaretów.
    Żołnierze armii Cesarstwa Niemieckiego przed jednym z gdyńskich lazaretów.
  • Willa Luiza przy ulicy Kuracyjnej 18 (obecnie 10 Lutego) w Gdyni, w której w czasie I wojny światowej znajdował się lazaret. Budynek istnieje do dzisiaj, zachowały się w nim oryginale okna i okucia krat z 1914 r.
    Willa Luiza przy ulicy Kuracyjnej 18 (obecnie 10 Lutego) w Gdyni, w której w czasie I wojny światowej znajdował się lazaret. Budynek istnieje do dzisiaj, zachowały się w nim oryginale okna i okucia krat z 1914 r.
  • Pocztówka przedstawiająca molo przy gdyńskim Domu Kuracyjnym zimą 1916 r. Na odwrocie wiadomość adresowana: „Johann Wiśliński / Krakau – Stradom 4 / Oesterreich – Galizien” oraz pieczęcie urzędu pocztowego w Gdingen (Gdyni), Militarzensur Krakau 1 oraz gdyńskiego lazaretu „Vereinslazarett vom Rothe Kreuz / Ostseebad Gdingen”.
    Pocztówka przedstawiająca molo przy gdyńskim Domu Kuracyjnym zimą 1916 r. Na odwrocie wiadomość adresowana: „Johann Wiśliński / Krakau – Stradom 4 / Oesterreich – Galizien” oraz pieczęcie urzędu pocztowego w Gdingen (Gdyni), Militarzensur Krakau 1 oraz gdyńskiego lazaretu „Vereinslazarett vom Rothe Kreuz / Ostseebad Gdingen”.
  • Pocztówka przedstawiająca molo przy gdyńskim Domu Kuracyjnym zimą 1916 roku. Na odwrocie wiadomość adresowana: „Johann Wiśliński / Krakau – Stradom 4 / Oesterreich – Galizien” oraz pieczęcie urzędu pocztowego w Gdingen (Gdyni), Militarzensur Krakau 1 oraz gdyńskiego lazaretu „Vereinslazarett vom Rothe Kreuz / Ostseebad Gdingen”
    Pocztówka przedstawiająca molo przy gdyńskim Domu Kuracyjnym zimą 1916 roku. Na odwrocie wiadomość adresowana: „Johann Wiśliński / Krakau – Stradom 4 / Oesterreich – Galizien” oraz pieczęcie urzędu pocztowego w Gdingen (Gdyni), Militarzensur Krakau 1 oraz gdyńskiego lazaretu „Vereinslazarett vom Rothe Kreuz / Ostseebad Gdingen”

Historia

Na zachowanych pocztówkach i zdjęciach z Gdyni z okresu I wojny światowej można zobaczyć grupy żołnierzy w mundurach armii Cesarstwa Niemieckiego stojących przed budynkami. Mężczyźni są uśmiechnięci i zrelaksowani. Wojenne wspomnienia wskazują, że „pobyt w lazarecie oznaczał szczęście”. Co prawda cierpiano z powodu ran i chorób, ale przynajmniej można było uniknąć kolejnych śmiertelnych zagrożeń i budzącego grozę pobytu na froncie.

Oprócz głównego lekarza (pełniącego funkcję dyrektora tymczasowego szpitala), wojskowego oficera, który sprawował nadzór sanitarny nad każdym lazaretem, a także pracowników Czerwonego Krzyża znalazło w nich zatrudnienie wiele kobiet ze wsi. Taka wielomiesięczna pielęgniarska opieka nad żołnierzami przybyłymi z dalekiego frontu – często przymusowa i bezpłatna – prowadziła do nawiązywania związków, a nierzadko i małżeństw. Jedna z takich historii dotyczy Fryderyka Drucksa, który służył w stacjonującym w Grudziądzu 129. Pułku Piechoty i ranny trafił do jednego z tymczasowych szpitali wojskowych w Gdyni w październiku 1915 roku. Poznał tam pomagającą przy chorych miejscową Kaszubkę z Oksywskich Piasków – Rozalię Detlaff, córkę rybaka Józefa Detlaffa. Nieco ponad rok później, 5.11.1916 r. młodzi wzięli ślub w oksywskim kościele i zamieszkali w domu rodzinnym Rozalii. W Gdyni urodziły się ich dzieci, a niedługo potem Fryderyk znalazł zatrudnienie jako zaopatrzeniowiec w Biurze Budowy Portu w Gdyni i razem stworzyli pierwsze pokolenie budowniczych miasta Gdyni.

autor: Dawid Gajos (2024 r.)

Bibliografia:

D. Gajos, Gdyńskie cienie Wielkiej Wojny, Muzeum Miasta Gdyni, 2024, https://muzeumgdynia.pl/2024/07/gdynskie-cienie-wielkiej-wojny/, dostęp: 28.11.2024 r.

M. Scheibe, Budowa portu, Dettlaffka, gdyński lazaret – życie gdynian i małżeństwa kaszubsko-niemieckie, „Gdynia – plan miasta, miejsca które pamiętamy a których coraz mniej”, Facebook.pl, 16.01.2022, https://www.facebook.com/groups/planmiastagdynia/posts/5731419903552260/, dostęp: 05.04.24 r.

ul. 10 Lutego, „Wolne Forum Gdańsk”, http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?t=377&postdays=0&postorder=asc&start=0&sid=4c02fec074f9eea6db2b6e56682d10d4, dostęp: 08.04.24 r.

Źródło: „https://www.gdyniawsieci.pl/w/index.php?title=Lazarety_z_okresu_i_wojny_światowej&oldid=28847”