Lądowa Obrona Wybrzeża

Podczas II wojny światowej zadaniem Lądowej Obrony Wybrzeża było jak najdłuższe powstrzymywanie nieprzyjaciela na linii Wejherowo–Reda–Oksywie oraz obrona miasta i portu Gdynia (obrona Gdyni i Kępy Oksywskiej) od południa w celu umożliwienia wykonania zadań przez flotę bazującą w porcie Hel.

Józef Sas-Hoszowski
Mjr Kazimierz Pruszkowski
Płk Stanisław Dąbek
Oflag w Woldenbergu, ppłk Ignacy Szpunar siedzi w środku, po lewej kpt. Koziński, po prawej mjr Zawisza

Historia

LOW [Lądowa Obrona Wybrzeża] sformowana została 10.07.1939 r. po reorganizacji istniejącego od 1933 r. Dowództwa Obrony Wybrzeża Morskiego (i wydzieleniu Morskiej Obrony Wybrzeża).

Dowódcy LOW podporządkowano oddziały piechoty, saperów, łączności i artylerii w Gdyni i okolicy. 1. Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej, trzy kompanie przeciwlotniczych ciężkich karabinów maszynowych, bateria Canet i morska kompania reflektorów przeszły pod rozkazy dowódcy LOW w pierwszych dniach wojny.

Dowództwo i kadra: płk Józef Sas-Hoszowski (do 23.07.1939 r.), płk Stanisław Dąbek, szef sztabu: ppłk Marian Sołodkowski, zastępca szefa sztabu mjr Józef Szerwiński, oficer operacyjny kpt. Wacław Tym, kwatermistrz kpt. mar. Józef Szolc-Nartowski.

Skład:

• dowództwo LOW;

• 1. Morski Pułk Strzelców (ppłk Kazimierz Pruszkowski) – dwa bataliony, 2. Morski Pułk Strzelców (ppłk Ignacy Szpunar) – dwa bataliony;

• 2. Batalion Rezerwowy (kpt. Jerzy Wierzbowski);

• 3. Batalion Rezerwowy (kpt. Eugeniusz Nowalsetti);

• Morska Brygada Obrony Narodowej (ppłk Stanisław Brodowski) – cztery bataliony;

• 1. Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej (kmdr ppor. Stanisław Jabłoński) – 8 dział 75 mm, 3 kompanie przeciwlotniczych ciężkich karabinów maszynowych, morska kompania reflektorów – bez jednego plutonu (kpt. M. Gołębiowski);

• Morski Dywizjon Artylerii (mjr Władysław Kański) – 4 działa 100 mm i 7 dział 76 mm, bateria nadbrzeżna Canet (chor. mar. Stanisław Brychcy) – dwa działa 100 mm;

• Szwadron Krakusów (por. Mieczysław Budek);

• 83. Grupa Forteczna (mjr Rudolf Fryszowski);

• Morska Kompania Łączności – bez jednego plutonu (kpt. mar. Serafin Zieliński);

• Junacki Hufiec Pracy (mjr Bolesław Kapitaniak);

• Morski Dywizjon Żandarmerii – bez jednego plutonu (mjr Władysław Hercok);

• Policja Państwowa i Straż Graniczna.

Dyslokacja i działania

Na kilka dni przed wybuchem wojny podporządkowane dowódcy LOW oddziały piechoty zajęły wcześniej przygotowane pozycje na przedpolach Gdyni. Ciągnęły się one szerokim łukiem od Jeziora Żarnowieckiego na północy przez Wejherowo, Koleczkowo, Wiczlino, Chwarzno do Wielkiego Kacka i Redłowa na południu. W okolicy Kartuz znajdował się wysunięty IV Batalion Obrony Narodowej, na Kępie Oksywskiej ześrodkowano niektóre oddziały jako odwód dowódcy LOW.

W toku działań powstały dalsze oddziały utworzone z nadwyżek marynarzy i żołnierzy, a także sformowane z ochotników cywilnych.

Ogółem siły LOW liczyły ok. 15 tys. żołnierzy. Zadaniem LOW było jak najdłuższe powstrzymywanie nieprzyjaciela na linii Wejherowo–Reda–Oksywie oraz obrona miasta i portu Gdynia (obrona Gdyni i Kępy Oksywskiej) od południa w celu umożliwienia wykonania zadań przez flotę bazującą w porcie Hel.

Siły Lądowej Obrony Wybrzeża

Oddziały i pododdziały	Dowódcy	Stan osobowy
1. Morski Pułk Strzelców	Ppłk Kazimierz Pruszkowski	1908
2. Morski Pułk Strzelców	Ppłk Ignacy Szpunar	2065
Batalion Rezerwowy	Kpt. Chwalimir Pochwałowski	773
Batalion Rezerwowy	Kpt. Jerzy Wierzbowski	777
Batalion Rezerwowy	Kpt. Eugeniusz Nowalsetti	775
Batalion Obrony Narodowej	Mjr Stanisław Zaucha	782
2. Batalion Obrony Narodowej nie brał udziału w walkach LOW
3. Batalion Obrony Narodowej	Mjr Franciszek Piotrowiak	520
4. Batalion Obrony Narodowej	Kpt. Marian Mordawski	781
Batalion Obrony Narodowej	Mjr Jan Zagłoba-Smoleński	408
Batalion Marynarzy	Kmdr ppor. Zygmunt Horyd	765
Kompania ckm Kadry Floty	Por. Ludwik Wolski	370
Morski Dywizjon Artylerii Lekkiej	MjrnWładysław Kański	300
Kompania Reflektorów	Kpt. Henryk Gołębiowski	275
1. Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej	Kmdr por. Stanisław Jabłoński	580
Batalion Saperów	Mjr Rudolf Fryszowski	461
Oddział Łączności	Mjr Teodor Spychalski	324
Szwadron Krakusów	Por. Mieczysław Budek	85
Morski Dywizjon Żandarmerii	Mjr Władysław Hercok	124
Straż Graniczna	Mjr Franciszek Burian	643
Policja Państwowa		528
Oddziały tyłowe i rezerwowe LOW		1455

Ponadto w czasie walk powstały oddziały ochotnicze: Wejherowska Kompania Ochotnicza (ok. 120 żołnierzy) i Gdyńscy Kosynierzy (180).

autor: Walter Pater (2006 r.)