Księga pamiątkowa miasta Gdyni

Historia „księgi pamiątkowej miasta Gdyni w województwie pomorskiem” sięga 1928 r., kiedy burmistrz Augustyn Krauze dokonał pierwszego wpisu. Na kolejnych kilku stronach zamieszczono krótki rys historyczny „miasta portowego Gdyni”, opisujący jego dzieje począwszy od XIII wieku, do momentu założenia księgi. Pierwsze wpisy gości również pochodzą z lipca 1928 r. Do księgi wpisali się niemal wszyscy najważniejsi w tym okresie polscy oficjele: prezydent RP Ignacy Mościcki, marszałek Polski i minister spraw zagranicznych Józef Piłsudski, minister przemysłu i handlu Eugeniusz Kwiatkowski, minister komunikacji Alfons Kühn, biskup chełmiński Stanisław Okoniewski oraz wojewoda pomorski Mieczysław Seydlitz. Kolejne pamiątkowe wpisy pojawiają się regularnie aż do wybuchu II wojny światowej. Do ponownego przekazania księgi pamiątkowej władzom Gdyni doszło 10.02.1996 r., w dniu 70-tych urodzin miasta.

• 
  Okładka Księgi Pamiątkowej Miasta Gdyni w Województwie Pomorskiem.
• 
  Strona założycielska w Księdze Pamiątkowej Miasta Gdyni w Województwie Pomorskiem z podpisami między innymi burmistrza Augustyna Krauzego i członków Magistratu Miasta Gdyni, w tym m.in. Hilarego Ewerta-Krzemieniewskiego.
• 
  Wpis Józefa Piłsudskiego do Księgi Pamiątkowej Miasta Gdyni w Województwie Pomorskiem.
• 
  Strona z podpisami członków Rady Nadzorczej Funduszu Daru Narodowego w Księdze Pamiątkowej Miasta Gdyni w Województwie Pomorskiem.
• 
  Księga Pamiątkowa Miasta Gdyni w Województwie Pomorskiem.

Początki

Gruba księga, oprawiona w brązową skórę z wytłoczonymi napisami w kolorze złotym została zaprojektowana z troską o jej trwałość, ale również artystyczną formę. Krój pisma, zdobienia zewnętrznej części okładki, złote bordiury oraz bogata ornamentyka z tłoczonego w geometryczne wzory papieru, imitującego adamaszek nadają jej bibliofilskiego charakteru. Prawdopodobnie również zewnętrzne brzegi kart były niegdyś barwione złotą farbą. Została przygotowana przez gdyński Zakład Graficzny i Introligatorski Dźwignia w formie zszytego nićmi bloku kart papieru kredowego o wymiarach 33 na 25 cm. Pierwszy wpis złożony w księdze brzmiał:

„Dla użytku teraźniejszych i przyszłych pokoleń, założył niżej podpisany Magistrat miasta Gdyni, postanowieniem z dnia 17 lipca 1928 roku niniejszą księgę pamiątkową, kiedy był Głową Państwa i Prezydentem Rzeczypospolitej Profesor Ignacy Mościcki, Prymasem Polski Kardynał August Hlond, Pierwszym Marszałkiem Polski Józef Piłsudski, Prezesem Rady Ministrów Kazimierz Bartel, Biskupem Chełmińskim ks. Stanisław Okoniewski, Wojewodę Pomorskiego zastępował wicewojewoda dr Mieczysław Seydlitz, Starostą Morskim był Bolesław Lipski. Gdynia, dnia 20. lipca 1928 r.”.

Tekst został opatrzony pieczęcią i podpisany przez burmistrza oraz przedstawicieli magistratu. Pierwsi goście wpisali się do niej również już w lipcu 1928 r., a kolejne wpisy pojawiają się regularnie do wybuchu II wojny światowej. W księdze znajdziemy życzenia dla miasta od działaczy polskiej sceny politycznej, dyplomatów, artystów i grup odwiedzających Gdynię. Wśród nich nie brakuje zagranicznych gości między innymi z Anglii, Czechosłowacji, Węgier, Litwy, Jugosławii, ZSRR, Portugalii czy choćby reprezentacji radnych miasta Paryża.

Pośród różnorodnych, napisanych z kaligraficznym kunsztem i nierzadko ozdobnych wpisów możemy znaleźć podpisy członków Pomorskiej Izby Wojewódzkiej, dyrektora Banku Gospodarstwa Krajowego, pisarza Wacława Sieroszewskiego, śpiewaka Jana Kiepury czy dowódców polskich oraz sojuszniczych okrętów wizytujących w gdyńskim porcie.

Czas wojny

Wojenne losy księgi pamiątkowej poznajemy dzięki kolejnej adnotacji z 9.03.1977 r. Została sporządzona przez zasłużonego budowniczego gdyńskiego portu i bliskiego współpracownika inż. Tadeusza Wendy – inż. Zygmunta Adamskiego oraz I Sekretarza Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku – Tadeusza Fiszbacha.

Po wybuchu II wojny światowej Niemcy wywieźli księgę do Gdańska. Została odnaleziona w ostatnich dniach marca 1945 r. we Wrzeszczu, w jednej z willi przy ulicy Mieczysława Karłowicza. Wyciągnięto ją z olbrzymiego stosu zniszczonych i zmoczonych z powodu uszkodzonego dachu książek jednego z najważniejszych niemieckich dygnitarzy w okręgu gdańskim, nazywanego „gdańskim Goebbelsem” – gauamtsleitera Wilhelma Löbsacka. Niemiecki polityk odpowiadał bezpośrednio za politykę wynaradawiania i zbrodnie popełnione przeciwko Polakom oraz Żydom, m.in. organizował szkolenia członków partii NSDAP i kształtował propagandę wewnętrzną III Rzeszy, usprawiedliwiającą ludobójstwo. Po odnalezieniu, księga została symbolicznie przekazana w ręce przedstawiciela pierwszego pokolenia budowniczych Gdyni – inżyniera Z. Adamskiego, który na krótko przed swoją śmiercią powierzył ją władzom wojewódzkim.

Księga w III Rzeczypospolitej

Do 1989 r. była przechowywana prawdopodobnie przez Tadeusza Fiszbacha, który postanowił kontynuować tradycję wpisów pamiątkowych dopiero po powstaniu III Rzeczypospolitej. Powojenną, drugą część księgi oficjalnie rozpoczyna karta z podpisami członków Rady Nadzorczej Funduszu Daru Narodowego, której działaczem był również T. Fiszbach, sporządzona 30.12.1989 r. w Warszawie. Wśród nich można znaleźć podpisy m.in. kardynała Józefa Glempa, Bronisława Geremka, Jana Nowaka-Jeziorańskiego, Tadeusza Mazowieckiego czy Lecha Wałęsy. Po tym wydarzeniu w księdze pojawiają się jeszcze niedatowane podpisy m.in. reżysera Andrzeja Wajdy czy senatorki Zofii Kuratowskiej.

Do ponownego przekazania księgi pamiątkowej władzom Gdyni doszło 10.02.1996 r., w dniu 70-tych urodzin miasta. Wówczas na uroczystej sesji Rady Miasta w budynku Teatru Muzycznego, po raz pierwszy księga pamiątkowa była eksponowana publicznie. Właśnie dlatego najwięcej odnotowanych wpisów pochodzi z tego dnia. Następne wpisy pojawiają się już regularnie w kolejnych miesiącach i latach, jednak ich forma staje się nieco inna. Poza autografami poważanych osób, takich jak Ryszard Kukliński, Ryszard Kaczorowski czy arcybiskup Tadeusz Gocłowski, wpisy upamiętniają również istotne dla miasta wydarzenia jak przekazanie Gdyni Honorowej Flagi Europy czy Nagrody Rady Europy, organizację Baltic Sea Partenariat ’96, a także podpisanie porozumień pomiędzy Gdynią a jej miastami siostrzanymi.

W kolejnych latach wpisy stają się coraz rzadsze, a 27.02.2003 r. pojawia się ostatni. Powstał z okazji spotkania, w którym wzięli udział prezydent Łotwy Vaira Vīķe-Freiberga, prezydent Gdyni Wojciech Szczurek i burmistrz łotewskiej Lipawy Uldis Sesks. Ostatnie kilkadziesiąt kart księgi pamiątkowej wciąż pozostaje pustych. Ostatnie 2 dekady księga spędziła w sejfie w gabinecie Prezydenta Miasta Gdyni, który uroczyście przekazał ją do Muzeum Miasta Gdyni 10.02.2024 r.

autor: Dawid Gajos (2025 r.)

Bibliografia:

D. Gajos, Księga pamiątkowa miasta Gdyni, Muzeum Miasta Gdyni, 2025, https://muzeumgdynia.pl/2025/02/ksiega-pamiatkowa-miasta-gdyni/, dostęp:12.06.2025 r.