Kosko Stanisław

Kosko Stanisław (1898-1939) – kapitan żeglugi wielkiej, pierwszy absolwent i ostatni przedwojenny dyrektor Państwowej Szkoły Morskiej w Gdyni. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, wychowawca i oficer na Lwowie, oficer w rejsie Daru Pomorza dookoła świata, autor książki Przez trzy oceany. Działał aktywnie w organizacjach morskich i publicystyce. We wrześniu 1939 r., mimo zwolnienia z wojska, objął dowództwo statku Gdynia i został śmiertelnie ranny podczas bombardowania. Pośmiertnie upamiętniony pomnikiem, patron szkoły i ulicy w Gdyni. Odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Zasługi.

• 
  Kpt. Stanisław Kosko.
• 
  Stanisław Kosko i Jadwiga Titz – fotografia z okresu narzeczeńskiego.
• 
  Załoga Daru Pomorza w czasie podróży dookoła świata, Japonia, Osaka. Stanisław Kosko siedzi w pierwszym rzędzie (drugi mężczyzna od prawej strony).

Wczesne życie i edukacja

Urodził się 13.11.1898 r. w Wojciechowicach pod Ostrołęką. Ojciec był felczerem. Do gimnazjum rządowego chodził w Pułtusku. W 1915 r., gdy linia frontu zbliżała się do miasta i gimnazjum zostało ewakuowane w głąb Rosji, naukę kontynuował w Czernihowie na Ukrainie, a dokończył w Kijowie – zdając egzamin dojrzałości we wrześniu 1919 r. i rozpoczynając naukę w kijowskim Instytucie Politechnicznym. Przerwał ją w roku następnym wstępując do POW i biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej.

Początki kariery morskiej

Po zakończonej wojnie wstąpił na wydział nawigacyjny Szkoły Morskiej w Tczewie. Po jej ukończeniu w 1923 r. (jeden z 16 absolwentów pierwszego rocznika) został wychowawcą i oficerem na Lwowie, pierwszym szkolnym żaglowcu pod polską banderą, uczestniczył w rejsie do Brazylii. Jego ojcowskie podejście do wszystkich sprawiło, że na chrzcie równikowym załoga nadała mu przydomek Ojciec.

Studia i praca administracyjna

W latach 1927-1929, razem z narzeczoną Jadwigą Titz, studiował w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie, będąc równocześnie radcą wydziału żeglugowego Departamentu dla Spraw Morskich. Na wielokrotne prośby komendanta Daru Pomorza Konstantego Maciejewicza zgodził się objąć funkcję IV oficera w rejsie żaglowcem dookoła świata.

Życie osobiste i twórczość

W październiku 1935 r. ożenił się z J. Titz, a kilka miesięcy później opublikował reportaż z podróży Przez trzy oceany, za który otrzymał Srebrny Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury, a Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego zatwierdziło książkę do bibliotek uczniowskich w szkołach średnich ogólnokształcących.

Awans i działalność społeczna

W 1935 r. otrzymał dyplom kapitana żeglugi wielkiej, a od 1.07.1937 r. był dyrektorem Państwowej Szkoły Morskiej w Gdyni. Był ponadto członkiem założycielem Związku Oficerów Marynarki Handlowej, członkiem Ligi Morskiej i Kolonialnej, Stowarzyszenia Polskich Dziennikarzy i Publicystów Gospodarczych, członkiem-założycielem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Gdyni (w 1937 r.), współpracownikiem Małej encyklopedii wojskowej, członkiem redakcji miesięcznika „Morze”, autorem wielu artykułów na tematy floty polskiej.

Służba podczas II wojny światowej i śmierć

Na krótko przed wybuchem wojny, 25 sierpnia, powołany został do czynnej służby i, będąc porucznikiem rezerwy Marynarki Wojennej, objął dowództwo na przybrzeżnym statku pasażerskim Gdynia. Jeszcze jako dyrektor wydał ostatnią decyzję, która uchroniła od zniszczenia bądź przejęcia przez Niemców Dar Pomorza, rozkazując w razie wojny pozostawić żaglowiec w Szwecji.

31 sierpnia, ze względu na zajmowane przez niego stanowisko w szkole oraz niezwykle wysokie kwalifikacje ważne dla państwa, nadeszło z Warszawy pismo zwalniające kapitana ze służby wojskowej. On odmówił jednak zejścia z posterunku. 2 września Gdynię zbombardowały niemieckie samoloty, kapitan został śmiertelnie ranny.

Zmarł 8.09.1939 r. W pogrzebie na cmentarzu Witomińskim, wśród świstu kul, uczestniczyła garstka profesorów, uczniów i pracowników Szkoły Morskiej.

Upamiętnienie i odznaczenia

Po wojnie żona postawiła kapitanowi pomnik z napisem: „Pierwszy uczeń i ostatni dyrektor Szkoły Morskiej w Gdyni”.

Odznaczony był m.in. Krzyżem Niepodległości, srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Niepodległości, francuskim L'Ordre de l'Étoile Noire du Bénin, Medalem – Polska swemu obrońcy” (za wojnę 1918-1920).

31.01.1957 r. dr Jadwiga Titz-Kosko dokonała chrztu nowego polskiego 10-tysięcznika, nadając mu imię Kapitan Kosko.

W 1971 r. Szkoła Podstawowa nr 35 na Witominie, a w latach 80. jedna z ulic na Obłużu otrzymały jego imię.

Po śmierci dr J. Titz-Kosko, która zmarła w 1989 r., prochy kapitana zostały ekshumowane i oboje małżonków (z inicjatywy ówczesnego zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej Za Falochronem) pochowano w nowej Alei Zasłużonych na cmentarzu Witomińskim.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)