Kolibki

Kolibki – obecnie część Orłowa, do 1935 r. samodzielna miejscowość. Nazwa wywodzi się od wyrazu „kolebka” nawiązującego do formy ukształtowania terenu, jako że osada leży w dolinie między Kępą Redłowską a wzgórzami nad Kamiennym Potokiem.

• 
  Pocztówka:  Kolibki - gospoda Mielkego, kościół św. Józefa i dwór w Kolibkach.
• 
  Dwór w Kolibkach.
• 
  Kościół pw. Św. Józefa w Kolibkach (obiekt nieistniejący.
• 
  Promenada Królowej Marysieńki.
• 
  Punkt kontrolny na granicy niemiecko-polskiej w Kolibkach.
• 
  Granica Polski z Wolnym miastem Gdańsk - Niemcy niszczący polski szlaban graniczny w Kolibkach.
• 
  Pomnik 2. Morskiego Pułku Strzelców w Kolibkach.

Najstarsze wzmianki i średniowieczne początki (XIV-XVI w.)

Pierwsza wzmianka o niej pojawiła się w dokumencie z 1342 r., w którym mistrz krzyżacki Ludolf König potwierdził zasięg granic wszystkich posiadłości nadanych cystersom z Oliwy. W opisie granic wymieniono między innymi nazwę Kolibki (Colipka) jako osadę graniczącą z cysterskim Brodwinem (obecnie w granicach Sopotu).

Z innego źródła, pochodzącego z tego samego roku, poznajemy właściciela wsi, którym był rycerz Piotr z Kacka. Ten sam rycerz w 1363 r. otrzymał od komtura gdańskiego przywilej lokacyjny dla Kolibek oraz Małego Kacka, w którym znalazła się informacja, że obie wsie obejmowały 49 łanów powierzchni. Ziemię tę Piotr z Kacka otrzymał dla siebie i swoich następców na prawie magdeburskim „w wolne, dziedziczne i wieczne posiadanie”. Do tego przysługiwało mu prawo rybołówcze w morzu oraz sądownicze względem poddanych chłopów. W zamian musiał wystawić jedną służbę konną w lekkiej zbroi. Do XVI w. Kolibki dzieliły losy z sąsiednim Małym Kackiem.

Struktura własności gospodarka w XVI w.

W 1570 r. Kolibki obejmowały 23 łany (ok. 390 ha) ziemi, z których połowę (w tym 6-łanowy folwark i karczmę) posiadł Andrzej Knibawski, drugą zaś wspólnie Bartłomiej Przeorski i bracia Gołembiewscy. Drugą karczmę posiadał Mikołaj Donner. Z 3 istniejących tu młynów, dwa (jeden o 3, drugi o 2 kołach) posiadał Henryk Brewicz, zaś jeden o 3 kołach Szymon Nietagk. W 1599 r. jedna karczma należała do Bartłomieja Geszkaua, druga zaś do niejakiego Przylepskiego.

Kolibki w XVII w.

W I poł. XVII w. Kolibki podzielone były między Wejherów i Heinów. Od 1630 r. jedną część posiadał płk Jakub Wejher, a po jego śmierci dziedziczyła tu jego żona Joanna Katarzyna z Radziwiłłów. W 1648 r. druga część Kolibek należała do gdańskich patrycjuszy Heinów, a w 1682 r. wraz z 8 zagrodnikami, 3 karczmami, 1 małym i 4 wielkimi kołami młyńskimi do Cyrembergów. Prawdopodobnie jeden z przedstawicieli tej rodziny, Daniel, burmistrz gdański, wybudował w Kolibkach okazały dwór z ogrodem.

Radziwiłłowie i Sobiescy – Kolibki jako własność królewska

Po Joannie Katarzynie Wejherowej w 1676 r. majątek przejął jej brat hetman polny litewski Michał Kazimierz Radziwiłł. Po śmierci hetmana w 1680 r. dobra przejęła wdowa Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa. W 1685 r. w posiadanie Kolibek wszedł król Jan III Sobieski, a po jego śmierci w 1696 r. dziedziczyli tu królowa Maria Kazimiera i królewicz Aleksander Benedykt. Ten ostatni umarł w 1714 r. i majątek po nim początkowo podzielili między sobą bracia Jakub Ludwik i Konstanty.

Rządy Przebendowskich i fundacja kościoła (XVIII w.)

W 1720 r. Jakub Sobieski sprzedał Kolibki wojewodzie liwońskiemu i staroście puckiemu Piotrowi Jerzemu Przebendowskiemu. Z kolei starosta przekazał je w zarząd swemu bratu Jakubowi, kasztelanowi elbląskiemu. Syn starosty wojewoda pomorski Ignacy Franciszek Przebendowski sprzedał Kolibki swemu kuzynowi gen. Józefowi Antoniemu Przebendowskiemu (zm. 1775 r.).

W 1763  r. gen. J. Przebendowski wybudował w Kolibkach mały murowany kościół z wieżą pod wezwaniem św. Józefa, który następnie bogato wyposażył. Konsekracja świątyni odbyła się w 1764 r. Przy kościele znajdował się szpital dla 4 ubogich i bractwo św. Józefa. Podobno początkowo Przebendowski planował założenie w Kolibkach klasztoru dla franciszkanów lub kapucynów, skończyło się jednak tylko na budowie kościółka.

Zabór pruski i zmiany własnościowe (1773–XIX w.)

W 1773 r., kiedy ziemię pomorską zagarnęli Prusacy, w Kolibkach mieszkało 250 osób i znajdował się tu 14-łanowy folwark i 3 karczmy. W 1781 r. mieszkało tu 212 katolików i 67 innowierców. Wdowa po generale popadła jednak w długi i w 1782 r. dobra kolibskie na licytacji nabył kupiec gdański, następnie baron, komisarz i konsul Królestwa Wielkiej Brytanii Aleksander von Gibsone. Według danych statystycznych, w 1789 r. w Kolibkach znajdował się folwark, papiernia, młyn zbożowy, 3 karczmy i 61 dymów (domów).

W 1790 r. odsprzedał on swój majątek hr. Ottonowi von Keyserlingkowi. Ten jednak już w 1793 r. sprzedał Kolibki gen. por. Wilhelmowi Magnusowi von Brünneckowi. Po nim kolejno Kolibki posiadali: Daniel Gotthilf von Frantzius i Teodosius Christian von Frantzius (1803–1822), następnie od 1822 r. por. Aleksander Manns, od 1862 r. por. Hermann von der Bethe i jego żona Valeria z d. Eben, od 1884 r. hr. Wilhelm von Zitzewitz z Cecenowa i jego żona Mylarie z d. de Courbiere, od 1911 r. Landbank Aktiengesellschaft in Berlin i przed 1919 r. Walter von Schütze.

Kolibki w XX wieku – Witołd Kukowski i okres międzywojenny

W 1919 majątek ziemski w Kolibkach nabył polski bankowiec i późniejszy honorowy konsul Estonii w Wolnym Mieście Gdańsku Witołd Kukowski.

W 1905 r. Kolibki obejmowały powierzchnię 472 ha i mieszkało w nich ogółem 465 mieszkańców (363 osób we wsi), ponadto administracyjnie wsi tej podlegały osady: Orłowo (Adlershof) – część na prawym brzegu rzeki Kaczej z 79, młyn z 9, papiernia z 8 i cegielnia z 6 osobami. Uważa się, iż po I wojnie światowej dzięki Witołdowi Kukowskiemu Kolibki nie zostały włączone do Wolnego Miasta Gdańska, i że granica z Polską została ustalona na linii rzeki Sweliny. Ceną za taką postawę była śmierć z rąk hitlerowców, jaką poniósł W. Kukowski 4.11.1939 r. w Piaśnicy.

W okresie międzywojennym północną część Kolibek W. Kukowski rozparcelował i przeznaczył pod zabudowę letniskową, hojnie wspomagając rozbudowę kąpieliska morskiego w Orłowie. W 1928 r. bezpłatnie odstąpił grunty potrzebne pod budowę stacji Orłowo Morskie. W następnym roku, również w formie darowizny, przekazał parcelę pod budowę orłowskiej poczty. Przyłączenie Kolibek do Gdyni nastąpiło w 1935 r.

Okres powojenny i ochrona zabytków

W 1945 r. majątek rodziny Kukowskich przejął Skarb Państwa. Budynek dworski trafił do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. Przez kilka lat Kolibki były gospodarstwem rolnym, najpierw Marynarki Wojennej, potem Stoczni im. Komuny Paryskiej. 1.07.1957 r. Zarząd Zieleni Miejskiej przejął 40 ha, resztę (ponad 160 ha) – Państwowy Fundusz Ziemi. Szczęśliwie do skutku nie doszła planowana w latach 60. XX w. budowa dużego osiedla mieszkaniowego.

Niestety w latach 70. XX w. w parku urządzono fabrykę asfaltu, przez co do zabytkowego parku, obok chronionych reliktów przyrody, zwożono zwały żwiru, beczki ze smołą i tony starego asfaltu do przerobu. W 1982 r. zespół dworsko – krajobrazowy w Kolibkach wpisany został do rejestru zabytków. W jego skład wchodzą: dwór wraz z parkiem, w którym rosną wiekowe drzewa, stajnia, dawny młyn, kuźnia i cmentarzyk. Ciekawym obiektem jest (zachowana we fragmentach) tzw. Grota Marysieńki, która rzekomo miała powstać z inicjatywy żony króla Jana III. Jej relikty pochodzą jednak najpewniej z XIX w.

Współczesne plany zagospodarowania

Od lat 80. XX w. powstawały różne koncepcje mające na celu zagospodarowanie kolibkowskiego parku. Wszystkie spełzły na niczym. Ostatecznie w 2005 r. miasto zdecydowało, że powstanie tu Park Królewski na 25 ha między stajniami, al. Zwycięstwa, morzem i granicą w Sopocie.

autor: Tomasz Rembalski (2025 r.)