Kapitanat Portu Gdynia

Jednostka organizacyjna Urzędu Morskiego sprawująca władzę nad ruchem i bezpieczeństwem statków na terenie portu i redy, na jej czele stoi kapitan portu. Pierwszym kapitanem portu w Gdyni został w 1922 r. kpt. ż.w. Stanisław Bonifacy Łabęcki.

Pierwszy budynek Kapitanatu Portu, lata 20. XX w.
Rozbiórka pierwszego Kapitanatu Portu, koniec lat 20. XX w.
Kapitanat Portu w 1931 r.
Budynek Kapitanatu Portu, 1933 r.
Budynek Kapitanatu Portu, 1933 r.
Zniszczenia wojenne portu, Kapitanat,1945 r.

1922-1939

24.02.1922 r. dyrektor Urzędu Marynarki Handlowej (Urząd Morski) w Wejherowie Józef Poznański mianował pierwszym kapitanem portu w Gdyni kpt. ż.w. Stanisława Bonifacego Łabęckiego, zastępcą – kpt. Jana Górskiego, którzy do dyspozycji mieli 4 bosmanów, m.in.: Jana Leszczyńskiego – przyszłego legendarnego bosmana „Daru Pomorza” (Waju), i Antonowicza.

Podjęcie decyzji o powołaniu i obsadzie etatowej Kapitanatu Portu wiązało się z początkiem eksploatacji portu przez kutry rybackie, tabor pomocniczy i jednostki Marynarki Wojennej. Kpt. S. B. Łabęcki już 8.12.1922 r. zwołał naradę przyszłych użytkowników portu i tak powstał pierwszy regulamin portowy, który zawierał zadania portu i wyznaczył części portu do dyspozycji poszczególnych użytkowników.

Początki budowy portu morskiego w Gdyni wiązały się z działalnością Ministerstwa Spraw Wojskowych i Ministerstwa Robót Publicznych, natomiast dalsze prace portowe prowadziło już Ministerstwo Przemysłu i Handlu. Przez kilka tygodni kapitanem portu był Eugeniusz Pławski, po nim w czerwcu 1923 r. – Władysław Zaleski, a w latach 1933-1939 r. – kpt. ż.w. Gustaw Kański.

22.03.1928 r. ukazało się rozporządzenie prezydenta RP (w randze ustawy) o organizacji i zakresie działania władz marynarki handlowej, które ustaliło zakres działania Urzędu Morskiego w Gdyni; precyzowało również zadania Kapitanatu Portu w Gdyni. Rozporządzenie to ustanowiło Urząd Morski w Gdyni jako władzę II instancji, natomiast władzę I instancji stanowiły kapitanaty portów, a władzę III instancji – minister przemysłu i handlu.

1939-1945

Wybuch II wojny światowej zastał Kapitanat Portu w Gdyni dobrze zorganizowany i przygotowany do czekających go zadań. Wielką zasługą ludzi pracujących w Kapitanacie była dobra i sprawna obsługa statków w sierpniu 1939 r. Wszystkie statki polskie i obce wyszły w morze, a polskie uniknęły rekwizycji przez Wehrmacht. Siły, środki i ludzie zgodnie z dokumentami mobilizacyjnymi zostali przekazani Marynarce Wojennej. Załoga otrzymała należne jej pobory wraz z odprawą, sprawnie zablokowano wejście do portu gdyńskiego.

Na długie lata port gdyński – najwspanialsza inwestycja okresu międzywojennego – stał się bazą Kriegsmarine, budowy oraz remontu okrętów i jednostek, obsługi towarów na rzecz niemieckiej machiny wojennej.

Po 1945

W kwietniu 1945 r. w oparciu o obowiązujące rozporządzenie prezydenta RP z 1928 r., działalność rozpoczął GUM [Główny Urząd Morski] z siedzibą w Gdańsku jako organ administracji morskiej II instancji. Do końca 1945 r. działalnością GUM objęte było całe Wybrzeże, ze Szczecinem i Zalewem Szczecińskim włącznie.

Na mocy dekretu z 5.09.1947 r. kapitanaty portów przestały być organami I instancji, a stały się nimi urzędy morskie. Minister żeglugi został organem II instancji – do jego zadań należało ustalanie liczby urzędów morskich i kapitanatów portów oraz ich właściwości terytorialnej.

1.01.1948 r. likwidacji uległ GUM, w jego miejsce powołano Gdański Urząd Morski oraz Szczeciński Urząd Morski z siedzibą w Szczecinie. Ustalono również, że w skład urzędów morskich wchodzą kapitanaty portów.

1.01.1950 r. utworzone zostały przedsiębiorstwa państwowe pod nazwą Zarząd Portu, co wywołało dalsze ograniczenie dotychczasowego zakresu działania kapitanatów i urzędów morskich. Nowe organizmy przejęły od administracji morskiej sprawy związane z działalnością handlowo-gospodarczą i techniczno-administracyjną portów oraz pilotaż. Kapitanaty portów Szczecin-Świnoujście, Gdańsk i Gdynia, wchodzące dotychczas w skład struktur urzędów morskich, zostały przekazane zarządom portów, podlegając jedynie organom administracji morskiej pod względem rzeczowym wykonywanych funkcji.

Po wielu latach nieprzemyślanych zmian dnia 1.07.1954 r. kapitanaty wróciły do urzędów morskich.

Po 1989

Kolejna regulacja działania urzędów morskich znalazła odzwierciedlenie w ustawie z 21.03.1991 r. w sprawie obszarów morskich RP i administracji morskiej.

Kapitanowie portu po II wojnie światowej

1945-1947 kpt. ż.w. Jan Godecki

1947-1958 kpt. ż.w. Władysław Lekki

1958-1962 kpt. ż.w. Mieczysław Jacynicz

1962-1967 kpt. ż.m. Tadeusz Wysocki

1967-1969 kpt. ż.w. Daniel Duda

1969-1980 kpt. ż.w. Daniel Gonera

1980-1983 kpt. ż.w. Zbigniew Zarówny

1983-1986 kpt. ż.w. Zbigniew Twarowski

1987 kmdr Józef Górka

1987-1989 kpt. ż.w. Leszek Franke

1989-1991 kpt. ż.w. Jan Chronowski

1991-1993 kpt. ż.w. Zdzisław Uherek

1993-1995 kpt. ż.w. Jan Chronowski

1995-1996 kpt. ż.w. Paweł Czerwiński

1996 kpt. ż.w. Wojciech Oziemski

autor: Daniel Duda (2006.)