Kamrowski Jan
Kamrowski Jan (1883–1956) – nauczyciel, pierwszy kierownik polskiej szkoły w Gdyni, działacz społeczny i kulturalny, radny pierwszej Rady Miejskiej. Organizator chóru Dzwon Bałtycki i gniazda Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W czasie wojny represjonowany, po 1945 r. ponownie pracował jako nauczyciel w Gdyni.
-
Jan Kamrowski przed szkołą nr 1 w Gdyni. -
Jan Kamrowski (z lewej) w Inowrocławiu.
Lata młodości i edukacja
Urodził się 11.07.1883 r. w Rożentalu, powiat Starogard, ojciec prowadził małe gospodarstwo rolne.
W latach 1895-1903 uczył się w Collegium Marianum w Pelplinie, a w 1905 r. ukończył seminarium nauczycielskie w Gdańsku Wrzeszczu, zdał egzamin dojrzałości i rozpoczął pracę nauczyciela w wiejskiej szkole w Kaliszu pod Kościerzyną, następnie w Linii pod Wejherowem i w Bolszewie.
Początki pracy w Gdyni
14.04.1911 r. przydzielony został do 4-klasowej szkoły wiejskiej w Gdyni i ożenił się z Elżbietą Aleksewicz. W 1912 r. zapisał się, jako słuchacz historii, ekonomii i języka francuskiego, na politechnikę w Gdańsku.
Studia przerwała wojna, a nauczyciel Kamrowski powołany został do armii pruskiej (służył jako sanitariusz, w 1917 r. został ranny i przewieziony do szpitala w Grudziądzu).
W styczniu 1920 r., po przejęciu Pomorza, polskie władze uznały wysługę lat Jana Kamrowskiego oraz nominację na kierownika szkoły powszechnej w Gdyni – i rozpoczął służbę w polskim szkolnictwie, zostając pierwszym polskim kierownikiem szkoły powszechnej.
Niewielka to była z początku szkoła – kryta strzechą chata przy polnej drodze czyli ul. Wiejskiej (dopiero w 1926 r. przemianowanej na Starowiejską).
Przez pierwsze lata po wojnie nie tylko prowadził szkołę, ale także urząd pocztowy, który przy szkole utworzono, oraz urząd stanu cywilnego.
Działalność społeczna i kulturalna
W 1920 r. założył w Gdyni chór Dzwon Bałtycki, z jego inspiracji powstało gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego Sokół.
W 1926 r. został jednym z członków pierwszej,12-osobowej Rady Miejskiej.
Fundusze na budowę nowej szkoły udało się zebrać m.in. dzięki ogólnopolskiej akcji zorganizowanej przez „Płomyk”:
„Tego morza, jak na wielką Polskę, mamy strasznie malutko, ten drobny skrawek ziemi polskiej nad morzem musi być drogim dla każdego Polaka. Jeśli już teraz, jako dzieci, złożycie po cegiełce na budowę szkoły, to później, gdy dorośniecie, myśleć będziecie o gospodarce na tym skrawku, a w razie potrzeby potraficie go obronić” – apelowała redakcja pisma w 1925 r.
Funkcje publiczne i kariera zawodowa
W marcu 1927 r. został wybrany przez Radę Miejską na zastępcę burmistrza (była to funkcja niepłatna, podobnie jak funkcje radnych).
Wówczas to, poproszony o opinię starosta morski gen. Mariusz Zaruski tak o nim napisał w „ściśle tajnym” raporcie:
„Jan Kamrowski jest człowiekiem spokojnym, trzeźwym, pracowitym i sumiennym, biorącym żywy udział w życiu społecznym i narodowym. W Gdyni był on już nauczycielem w czasach przedwojennych, cieszy się dobrą opinią i ogólnem zaufaniem społeczeństwa miasta. Od roku 1920 jest urzędnikiem stanu cywilnego. /.../ Z wybranych członków Magistratu jest najodpowiedniejszym kandydatem na zastępcę burmistrza, o ile sprawowanie tych funkcji nie będzie kolidowało z jego obowiązkami nauczycielskimi”.
Podobne obawy podzielał kurator, toteż zwrócił się z prośbą do wojewody o niezatwierdzenie tej kandydatury. Wówczas wojewoda Kazimierz Młodzianowski zasugerował:
„Czy nie byłoby korzystniej, gdyby Pan Kurator ze względów służbowych kazał panu Kamrowskiemi nie przyjąć tego urzędu. W ten sposób p. Kamrowski uniknie pewnej bądź co bądź ujmy w opinii publicznej, którą zawsze powoduje niezatwierdzenie wyboru”.
Nauczyciel J. Kamrowski polecenie otrzymał i z funkcji zrezygnował.
W 1928 r. uroczyście został poświęcony nowy gmach szkoły, a w 1929 r. J. Kamrowski objął kierownictwo szkoły powszechnej przy ul. 10 Lutego.
27.02.1932 r. „Za zasługi położone na polu pracy społeczno-oświatowej dekretem z dnia 7.11.1925 Prezydent RP zaliczył pana Jana Kamrowskiego nauczyciela w Gdyni w poczet Kawalerów Orderu Odrodzenia Polski, nadając Mu odznakę Krzyża Kawalerskiego tego orderu”.
Dom państwa Kamrowskich był jednym z centrów życia kulturalnego Gdyni. Przyjeżdżał tu Bernard Chrzanowski, częstym gościem bywał Antoni Abraham, Stefan Żeromski, Feliks Nowowiejski (chętnie korzystający z fortepianu pani Elżbiety).
Okres II wojny światowej
Po wybuchu wojny, gdy Niemcy zajęli Gdynię, włączając całe Pomorze do Rzeszy Niemieckiej, J. Kamrowski był kilkakrotnie więziony, szykanowany, wysiedlony z domku przy ul. Starowiejskiej.
Pracował dorywczo jako szewc, w rzeźni miejskiej, w przedsiębiorstwie budowlanym.
W 1941 r. wywieziony został na roboty przymusowe na Litwę i do Estonii. Schorowany i uznany za niezdolnego do pracy, wrócił do Gdyni w 1943 r.
Nie mogąc dostać żadnej posady, zatrudnił się przy kopaniu rowów strzeleckich w powiecie brodnickim. W końcu otrzymał pracę jako nauczyciel w drugiej klasie szkoły powszechnej w Górkach Wschodnich pod Gdańskiem.
Trzej jego synowie walczyli we wrześniu w obronie Gdyni, dwaj przeżyli wojnę w oflagach, trzeci walczył i zginął w Powstaniu Warszawskim.
Powojenne lata działalności
Po wojnie J. Kamrowski wrócił do nauczania i do swojej szkoły nr 1, ale we wrześniu został przez Inspektorat Szkolny przeniesiony wraz z częścią uczniów do poniemieckiego baraku przy ul. Abrahama.
„Przez inspektora szkolnego obywatela Beynę zdegradowany, pracuję jako nauczyciel szkoły powszechnej nr 19” – pisał ze smutkiem w życiorysie (kierowniczką szkoły nr 1 został żona inspektora A. Beyny).
Uczył także w Szkole Podstawowej nr 21.
Ostatnie lata i śmierć
Zmarł 1.09.1956 r., w dzień rozpoczęcia roku szkolnego. Spoczywa na cmentarzu Witomińskim.
autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)
