Inspektorat Rejonowy Gdynia

Wraz z Gdańskiem (byłe Wolne Miasto) oraz Chojnicami tworzył Podokręg Morski (Północny), a później Północno-Zachodni w Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Funkcje komendantów pełnili Józef Olszewski (ps. Andrzej), Henryk Gruetzmacher (ps. Michał), Alfons Jarocki (ps. Juhas) i Aleksander Szchulz (ps. Maciej, Michał).

• 
  Józef Olszewski.
• 
  Alfons Jarocki z żoną Haliną.

Do października 1942 r. Inspektoratem Wybrzeże Gdańsk-Gdynia kierował Jan Jarzębowski (ps. Okoń). Prace w tym podokręgu uległy znacznej aktywizacji po przybyciu tutaj w lecie 1941 r. Józefa Olszewskiego. Rozbudował on istniejącą siatkę podziemną i przystąpił do przeprowadzenia akcji scaleniowej. Powstała prężna sieć wywiadu i przerzutowa droga morska do Szwecji. J. Olszewski mieszkał w różnych punktach Gdyni, m.in. u Rogozińskich przy ul. Poprzecznej 18.

Pomoc w nawiązaniu kontaktów na terenie miasta okazał były poseł na Sejm RP Jan Kwiatkowski. Struktury konspiracyjne tworzono, opierając się na Szarych Szeregach (Bernard Myśliwek, Lucjan Cylkowski), grupie ZWZ [Związek Walki Zbrojnej] Jana Witta, Adama Feigla czy Alojzego Sochy. Nawiązano też kontakt z TOW [Tajna Organizacja Wojskowa] Gryf Pomorski. Doszło do współpracy pomiędzy wywiadem podokręgu a ofensywnym wywiadem dalekiego zasięgu Stragan KG ZWZ-AK [Komenda Główna Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej], jak również z innymi organizacjami działającymi na Pomorzu, np. Organizacją Wojskową Związek Jaszczurczy, PAP [Polska Armia Powstania] czy THH [Tajny Hufiec Harcerzy]. Rozbudowano sieć wywiadu morskiego, wykorzystując członków Wydziału Marynarki Wojennej Alfa KG AK.

W latach 1941-1944 z terenu Gdyni napłynęło do Warszawy bardzo dużo meldunków wywiadowczych, które następnie przesyłano do Londynu. Aresztowania, zwłaszcza jesienne w 1942 r. (podczas których zatrzymany na Witominie 5.10.1942 r. J. Olszewski popełnił samobójstwo poprzez zażycie trucizny), oraz w 1944 r. hamowały pracę podziemną. Jednak trwała ona przez cały czas aż do zajęcia Gdyni przez Armię Sowiecką i Ludowe Wojsko Polskie dnia 28.03.1945 r.

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)